reportageklimaattop Madrid

Gaat het wel snel genoeg met de Green Deal? ‘Het is niet zo dat de hele wereld in katzwijm valt’

De klimaattop in Madrid stagneert. De aftrap van de European Green Deal van woensdag moet andere landen stimuleren om zich ook uit te spreken voor ambitieuzere klimaatplannen. Maar hoe valt de Deal? 

Commissaris Frans Timmermans.Beeld AFP

‘Klimaatactie nu, klimaatactie nu!’ Consternatie woensdag op de klimaattop in Madrid, als jongeren het podium van de vergaderzaal bezetten om hun woede te uiten over het schrille contrast tussen de inertie op de top en de daadkracht die nodig is vanwege de klimaatcrisis waarin de wereld verkeert. Al snel klinkt de waarschuwing dat ze binnen twee minuten zullen worden verwijderd. Anderhalf uur later worden ruim honderd jongeren hardhandig de zaal uitgezet.

Het tekent de enorme kloof tussen de binnenwereld van COP25 en de buitenwereld. Op straat massale klimaatacties, hier geneuzel over punten en komma’s. Volgens critici vooral het gevolg van obstructie door CO2-vervuilers als Australië, Brazilië en China. Landen die zelfs het woord klimaatcrisis uit teksten weren. ‘Dit is niet leiden, maar misleiden’, bitste activiste Greta Thunberg in haar speech.

Rampzalig

De tijd dringt. Als landen de opwarming van het klimaat tot 1,5 graad willen beperken (waarmee de ergste gevolgen worden voorkomen) moeten ze binnen een jaar, voorafgaand aan de volgende klimaattop in Glasgow eind 2020, als het akkoord van Parijs officieel van kracht wordt, met ambitieuzere klimaatplannen komen. Want nu stevent de wereld af op een rampzalige 3,2 graad opwarming.

Reikhalzend werd in Madrid dan ook uitgekeken naar de European Green Deal die de nieuwe Europese Commissie woensdag presenteerde. De hoop is dat de EU, derde uitstoter ter wereld en ooit klimaatleider, het goede voorbeeld zou geven. Dat liet EU-klimaattsaar Frans Timmermans maandag bij zijn COP-debuut ook doorschemeren. Hij hield een bevlogen verhaal (‘Moeder Aarde heeft er genoeg van’), straalde elan uit en ging met iedereen op de foto.

Welwillende reacties

De reacties in Madrid op de presentatie van de deal in Brussel (door EC-voorzitter Ursula von der Leyen een ‘man op de maan-moment’ genoemd), zijn welwillend. Integrale transitie naar duurzaamheid, klimaatneutraliteit (netto nul uitstoot) in 2050, een aangescherpt klimaatplan, honderden miljarden aan investeringen en 100 miljard voor een eerlijk klimaatbeleid – als het allemaal werkelijkheid wordt, zo klinkt het, kunnen andere economische blokken daar een voorbeeld aan nemen.

‘Het is altijd cruciaal dat iemand een begin maakt’, reageert VN-secretaris-generaal António Guterres woensdag op de COP. ‘Als Europa dit inderdaad doet, zal dat een heel belangrijke bijdrage zijn om anderen ertoe te brengen eenzelfde toezegging te doen. Als niemand begint, lukt het nooit.’

We zijn heel blij dat de EU de leiding neemt, zegt ook Romauld Ferreira, milieuminister van de Bahama’s, onlangs zwaar getroffen door orkaan Dorian. ‘Hopelijk inspireert de EU landen als China, India en Brazilië om ook de juiste maatregelen te nemen.’ Al fluisteren de wandelgangen dat de Chinezen not amused waren van de manier waarop Timmermans maandag dreigde met een CO2-tarief voor landen die niet óók hun klimaatambities opkrikken.

Slechts een voornemen

De Green Deal is echter vooral een plannenpakket voor de lange termijn, dat bovendien nog door de EU-lidstaten moet worden omarmd. Iedereen hier in de wandelgangen vindt het interessant, zegt Bas Eickhout, Europarlementariër van GroenLinks. ‘Maar ze zien ook dat het slechts een voornemen is. Het is dus niet zo dat de hele wereld al in katzwijm valt. Het komt nu op daden aan.’

Het gaat dan vooral om de Europese klimaatdoelen voor 2030. De Commissie wil het huidige doel (40 procent minder CO2-emissies dan in 1990) opkrikken tot 50 en liefst 55 procent minder, in lijn met het akkoord van Parijs. Volgens wetenschappers zou de EU echter op korte termijn al moeten mikken op 65 procent reductie, om de limiet van 1,5 graad in 2100 echt te halen.

Grote zorg is dat de EU te laat komt. Het plan is dat de Commissie zomer 2020 met een uitgewerkt voorstel komt. Als het later wordt (eerder werd gerept van oktober) is er geen tijd meer om nog een ambitieuzer klimaatplan in te dienen voor de top van Glasgow eind 2020, vreest Wendel Trio van ngo Climate Action Network. ‘En als de EU al niet op tijd met haar nieuwe plan komt, waarom zouden andere landen dat dan wel doen? Dat brengt Parijs in gevaar.’

Financiering

Volgens veel critici moet de EU ook veel meer gaan doen op het gebied van klimaatfinanciering. De EU is weliswaar de grootste donor van het VN-klimaatfonds (dat nu 10 miljard dollar per jaar groot is, maar vanaf 2020 zeker 100 miljard per jaar moet bedragen), maar veel lidstaten blijven achter. Ook zou de EU zich sterk moeten maken voor een fonds voor ‘loss and damage’ (compensatie van arme landen voor nu al geleden klimaatschade).

‘Loss and damage’ is een lastig onderwerp, want het confronteert rijke landen met de gevolgen van hun nalatigheid, zegt Ferreira. Tegenover de 3,6 miljard schade van Dorian (25 procent van het bbp van de Bahama’s) stond maar 11 miljoen noodhulp. ‘Ik vertrouw erop dat de EU zal bewegen. Het is een morele plicht en een historische verantwoordelijkheid, want wij voormalige koloniën hebben jullie ooit geholpen jullie koolstofeconomie op te bouwen.’

Hoe dan ook: de tijd dringt, scanderen de boze jongeren in Madrid. Binnen acht jaar is het CO2-budget op dat de wereld nog mag verstoken om de 1,5 graad te halen. Alle landen moeten dan ook zo snel mogelijk met betere klimaatplannen komen. In die zin was het een wrange ironie dat de organisatie van de COP uitgerekend de actievoerende jongeren woensdag een ultimatum stelde.

Klimaatdoel alleen haalbaar met miljarden ‘smeergeld’
EU-president Charles Michel werpt donderdag in Madrid zijn volle gewicht in de strijd voor een klimaatneutraal Europa in 2050. Maar het blijft de vraag op hoeveel politieke weerstand het ambitieuze doel zal stuiten.

Is de Green Deal wel praktisch haalbaar?
Heel concreet is de Green Deal van de Europese Commissie nog niet. Eigenlijk zijn het vooral aankondigingen van plannen. Toch is er wel wat te zeggen over de praktische haalbaarheid van onderdelen van dit omvangrijke plan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden