Analyse Stikstof

Gaat het mes in de ‘stikstofhouderij’? D66 wil het aantal kippen en varkens in Nederland halveren

D66 wil het aantal kippen en varkens in Nederland halveren om de problemen met stikstof op te lossen. Is dit haalbaar?

Groep varkens in stal op boerderij. Beeld ANP

Ruim zeventien jaar na de laatste sanering van de varkenshouderij staat de volgende voor de deur. Vanaf 2002 kromp op initiatief van de overheid het aantal varkens in Nederland naar 12 miljoen. In het regeerakkoord kondigde het kabinet al aan dat dit getal verder omlaag moet en heeft daarvoor 180 miljoen euro gereserveerd.

Het gaat D66 ­allemaal niet snel genoeg. En dus maakte Tweede-Kamerlid Tjeerd de Groot maandag via het AD bekend dat zijn partij het aantal varkens in Nederland wil verkleinen, van 12 miljoen naar 6 miljoen dieren. Ook het aantal kippen moet worden gehalveerd, tot 50 miljoen.

De pijlen van D66 zijn op de veeteelt ­gericht vanwege de grote bijdrage die de teelt ­levert aan de stikstofproductie in ­Nederland en de beperkte economische waarde die ze heeft. Is het D66-plan om de intensieve veehouderij in te dammen realistisch? En helpt het bij het oplossen van het stikstofprobleem?

Dat de overheid de veestapel prima kan verkleinen op basis van vrijwilligheid, zoals nu voorgesteld, heeft de varkenssanering van begin deze eeuw bewezen. Vanaf 2002 nam de varkensstapel in korte tijd af met drie miljoen dieren.

Op het ministerie van Landbouw verwachten ze dat de vrijwillige regeling dit keer zal leiden tot een krimp van 10 procent. Daarvoor is in het regeerakkoord 180 miljoen euro uitgetrokken. Op basis daarvan is een grove berekening te maken dat de halvering van 12 miljoen varkens een miljard euro gaat kosten.

Varkenspest en de prijs

Toch ligt het niet zo simpel, zegt econoom varkensproductie Robert Hoste van de universiteit van Wageningen. Bij de zogenoemde ‘warme sanering’ krijgen boeren een marktconforme vergoeding per dier plus de waarde van hun stallen. Door de varkenspest in China ligt de prijs voor een zogenoemd dierrecht op dit moment hoog. Het is voor boeren daardoor aantrekkelijk om door te gaan.

Een vrijwillige regeling zal vooral aanslaan bij kleine bedrijven met ­oudere stallen, stelt Hoste. Voor de overheid is dat per dier gezien relatief goedkoop. ‘Maar dit soort bedrijven raakt een keer op.’

Het roept de vraag op of de overheid ook nieuwere stallen moet willen saneren. Hoste wijst op de efficiënte manier van produceren in ­Nederland die dan verloren gaat.

Het argument dat een halvering geen probleem is omdat het gros van de Nederlandse landbouwproductie toch voor de export is, vindt hij te kort door de bocht. ‘Voor varkensspek, -snuitjes en -staarten is hier geen vraag’, zegt hij. ‘In Azië wel. Om de containers vol te krijgen, heb je schaalvoordeel nodig en die valt weg met een gehalveerde varkensstapel.’

Het stikstofprobleem

Feit blijft: er is een stikstofprobleem in Nederland en dat is alleen lokaal op te lossen, omdat de schadelijke stikstof uit de veehouderij rechtstreeks neerdaalt op nabijgelegen ­natuurgebieden. De grootste veroorzaker van stikstof in de landbouw, rundvee, blijft desondanks buiten schot in de plannen van D66 en De Groot, voormalig directeur van de ­Nederlandse Zuivel Organisatie. Deze sector inkrimpen ligt ook ingewikkelder, omdat melkveehouders doorgaans veel land hebben. Dit maakt uitkopen veel duurder.

Hoogste stikstofopbouw door landbouw in Overijssel. Beeld de Volkskrant

Desondanks zet de regering de eerste stapjes in die richting. In het Klimaatakkoord is 100 miljoen euro vrijgemaakt voor andere vormen van landbouw in de veenweidegebieden, zodat de waterstand daar omhoog kan. Primair doel is om CO2-uitstoot vanuit de bodem te remmen, maar het scheelt ook stikstof als er minder dieren worden gehouden. Nog eens 100 miljoen euro uit de klimaatplannen gaat naar landbouw rond Natura-2000-gebieden, wat ook kan worden gebruikt om boeren in de omgeving van deze kwetsbare natuurgebieden uit te kopen.

Verwijzend naar deze voorbeelden zegt een woordvoerder van het ministerie van Landbouw dat de verkleining van de veestapel feitelijk dus al gaande is. ‘En het oplossen van het stikstofprobleem kan niet alleen bij landbouw vandaan komen.’ 

Dit vinden de pluimvee- en varkenshouders ook, al kiezen ze daar hun geheel eigen woorden voor. Verwijzend naar het groeiend aantal ­woningen, auto’s en vliegbewegingen schrijven zij in een persverklaring: ‘Wij maken ons grote zorgen over de leefbaarheid van het platteland. Niet vanwege de stikstof, maar vanwege de nare gewoonte van mensen als Tjeerd de Groot, om plattelanders de schuld te geven van hun eigen alsmaar royalere levensstijl.’

Meer over stikstof

Terwijl Nederland lijkt stil te vallen, zoekt het kabinet zonder plan B een uitweg uit de stikstofimpasse
Het stikstofbesluit van de Raad van State heeft een bureaucratische kortsluiting veroorzaakt. Nieuwe projecten – van wegverbredingen tot extra stallen, van woningbouw tot windparken – kunnen voorlopig fluiten naar een vergunning. Hoe kon het kabinet zich zo laten overvallen?

Wat beweegt de man die met zijn procedures tegen het stikstofbeleid Nederland ‘op slot heeft gezet’?
Sinds Johan Vollenbroek het stikstofbeleid van de overheid met succes aanvocht, worden duizenden bouwprojecten stilgelegd of afgeblazen. Deze week gebeurde dat in onder meer Roermond. Wat beweegt de 69-jarige, gepensioneerde chemicus die, volgens veel boeren en bouwers, Nederland op slot heeft gezet?

Veeteelt stoot veel stikstof uit... en is in landbouw de ‘hoofddader’. Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden