Analysenetbeheerders stroomnet

Gaat Gelderland betalen voor de stroom van de Hollanders?

Electriciteitskabels bij Rotterdam.Beeld ANP

Om nieuwe vormen van energie bij de woningen en bedrijven te krijgen hebben de netbeheerders veel extra geld nodig. Hoe komen ze daaraan?

Het stroomnet is een van de brandpunten van de energietransitie. Dat is vastgelegd in het Klimaatakkoord. In 2030 moeten volgens dat akkoord 1,5 miljoen woningen van het gas af, waarvan een deel zal overstappen op elektrische warmtepompen. Er moeten 1,8 miljoen laadpunten bij voor elektrische auto’s. Vanaf 2030 worden alleen nog elektrische auto’s verkocht, die elk aanzienlijk meer stroom gebruiken dan een compleet huishouden. Niet alleen dat: er moet ook meer duurzame, dus meestal weersafhankelijke stroom worden opgewekt. Dus zodra het waait en de zon schijnt, knetteren de draden van de netbeheerders van de (over-)spanning.

Kabels en schakelstations

Dat betekent dat de stroomnetten in een nooit eerder vertoond tempo moeten worden verzwaard. Niet alleen bij Alliander, ook bij collega’s Stedin en Enexis. Alliander legde het afgelopen jaar 38 procent meer kabels dan in 2018, en sloot 48 procent meer zonnepanelen aan. Enexis breidde zijn stroomnet uit met 1,3 gigawatt, wat gelijkstaat aan een half miljoen huishoudens. En Alliander heeft vorig jaar zeven maal zoveel aanvragen gekregen voor aansluitingen op het stroomnet, vooral laadpunten voor elektrische auto’s.

Bij Alliander verdubbelden de investeringen in het stroomnet sinds 2015, en ze zullen weer verdubbelen tot 2024. Bijvoorbeeld: Alliander heeft 26 schakelstations in Amsterdam. Slechts vier daarvan raken de komende jaren niet overbelast. Alle andere moeten worden uitgebreid, en er moeten er zelfs nog een paar extra bij. Bij Enexis en Stedin is de situatie niet wezenlijk anders.

Als uitbreidingen van schakelstation te lang op zich laten wachten, ontstaan grote problemen. Zo kunnen er in de Haarlemmermeer geen datacenters meer worden aangesloten, omdat Alliander al vier jaar lang vergeefs met de gemeente in gesprek is over een locatie voor een nieuw verdeelstation.

Het vermogen

De steeds maar groeiende investeringen zadelen de netbeheerders op met een groot financieringsvraagstuk. Een groeiende onderneming heeft een groeiend vermogen nodig. Tot nu toe zijn de netbeheerders overheidsbedrijven waarvan de aandelen in handen zijn van gemeenten en provincies. Ze zijn solide gefinancierd, met een mooie ‘rating’ die hen toegang tot kredietverschaffers verzekert. Maar kredieten alleen zijn niet genoeg. Er moet eigen vermogen bij, en dat moet komen van de aandeelhouders.

Dat kan op twee manieren: óf de netbeheerders stoppen met dividend uitkeren en houden de hele winst in, óf de aandeelhouders moeten vermogen bijstorten. Het lijkt erop dat veel aandeelhouders graag een stabiel dividend willen behouden. Dat is voorstelbaar. Enexis boekte vorig jaar 210 miljoen euro winst, en betaalt de helft daarvan uit aan zijn aandeelhouders. Noord-Brabant is de grootste, dat krijgt rond 30 miljoen euro. Alliander had vorig jaar een winst van 253 miljoen en keert daarvan 113 miljoen uit aan tachtig gemeenten en provincies. Gelderland, toch al de rijkste provincie van Nederland, heeft 45 procent van de aandelen en krijgt dus het grootste deel: 50 miljoen euro.

Gelderland het rijkste

Dat zijn inkomstenbronnen die provincies graag houden. Maar dan zullen ze dus met miljoenen over de brug moeten komen om het vermogen van de netbeheerders te vergroten. En dat wordt lastig. Neem Alliander. Gelderland heeft de meeste aandelen, maar een flink deel van de netverzwaring moet in andere provincies plaatsvinden: in Noord-Holland, waar de datacenters moeten worden aangesloten en in Friesland, waar veel zonneparken staan. Of de Geldersen willen betalen voor de stroomaansluiting van de Hollanders en de Friezen, dat wordt nu de vraag.

Maar ook de winstgevendheid van de netbeheerders komt onder druk te staan. Zelf hun tarieven vaststellen kunnen ze niet. Omdat ze staatsmonopolies zijn, worden hun tarieven vastgesteld door de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Volgend jaar valt weer zo’n ‘methodebesluit’, voor een periode van vier jaar.

Dat kan flink nadelig uitpakken voor de netbeheerders. De ACM gunt de netbeheerders niet meer dan een ‘redelijk rendement’, zo heeft de wetgever bepaald, en berekent dat rendement op basis van de rentestand. Die ligt op dit moment superlaag, dus een verhoging van het rendement lijkt niet waarschijnlijk.

Niet de klanten, maar de aandeelhouders zijn in dit geval het haasje.

Teruglezen

Elektriciteit steeds vaker ‘op de bon’, net heeft te weinig capaciteit
Het gebrek aan capaciteit in delen van het stroomnet treft nu ook rechtstreeks de economie. Hele gebieden in Noord-Holland en Zuid-Friesland zijn door netbeheerder Liander ‘bevroren’: ondernemers kunnen er geen zwaardere stroomaansluiting krijgen, en nieuwe ondernemingen krijgen alleen een minimale aansluiting.

In Nijmegen Noord is stroom schaars - Lidl en Van der Valk schieten te hulp
De Nijmeegse wijk Waalsprong groeit in hoog tempo. Over een paar jaar komt er een nieuw verdeelstation voor stroom, maar tot die tijd is er een risico dat het stroomnet overbelast raakt. Een slimme samenwerking van netbeheerder Liander met Lidl en Van der Valk moet uitkomst bieden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden