Interview

Gaat deze storm wel liggen? ‘Dynamiek komende dagen belangrijk’

Demissionair premier Mark Rutte overleefde ternauwernood een motie van wantrouwen én kreeg een motie van afkeuring aan zijn broek. Keert de rust nog wel terug na deze turbulente nacht? We vroegen het debatexpert Roderik van Grieken en reputatie-expert Paul Stamsnijder.

Alsof er niets gebeurd was de nacht ervoor verscheen Mark Rutte vrijdag weer op het Binnenhof om de ministerraad voor te zitten. Beeld ANP
Alsof er niets gebeurd was de nacht ervoor verscheen Mark Rutte vrijdag weer op het Binnenhof om de ministerraad voor te zitten.Beeld ANP

‘Nu zullen partijen zeggen: ‘We moeten iets met Rutte’’

Volgens Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut, heeft Rutte ‘echt een probleem’. De positie van Rutte behoort voor veel partijen zonder twijfel tot de gespreksonderwerpen met de nieuwe verkenner, denkt hij. ‘Zoals Rutte begon over Pieter Omtzigt, zullen veel partijen nu zeggen: we moeten iets met Rutte.’

Van oudsher ligt Rutte goed in Den Haag. ‘Mensen vinden hem een prettig persoon om mee te werken. Of dat nog steeds zo is? Het houdt een keer op.’ Het overlevingstalent van Rutte is opmerkelijk, alles lijkt van hem af te glijden. Maar dat afglijden komt deels door diens eigen houding, zegt Van Grieken. ‘Rutte beschikt over een enorme positieve vechtkracht. Zelfs na zulke zware moties denkt hij ‘dat is dan maar zo, it’s all part of the game’. Bovendien is hij niet zo ijdel dat hij wrok koestert, wat hem helpt bij het smeden van coalities, een van zijn politieke talenten. ‘Volgende week gaat hij gewoon vrolijk om tafel zitten met de andere partijen.’

Bescheidenheid

Of die vrolijkheid wederzijds is, valt nog te bezien. Veel partijen hebben gezegd niet zomaar met Rutte om tafel te gaan zitten. Dat kan ook niet na die moties, denkt Van Grieken. ‘Ik zie niet hoe bijvoorbeeld Jesse Klaver of Sigrid Kaag kunnen aanschuiven alsof er niets gebeurd is.’ De VVD kan dat ook omdraaien. ‘Ze kunnen zeggen: ons past bescheidenheid. En afwachten. Uiteindelijk is de kans groot dat de partijen weer bij hen terugkomen. Want om de VVD kun je niet heen bij de coalitie en dat is Ruttes grootste troef.’

Wachten, daar is Rutte goed in. ‘Hij denkt, dit is een tijdje het gesprek van de dag en dan gebeurt er weer iets anders. Maar ik vraag me af in hoeverre deze storm gaat liggen.’ De dynamiek van de komende dagen wordt erg belangrijk, schat Van Grieken in. ‘De publieke opinie is naast het formele formatieproces erg belangrijk.’

Tot slot mogen we de VVD zelf niet vergeten, aldus Van Grieken. ‘Andere partijen kunnen nu meer concessies afdwingen bij de formatie, daar zal niet iedereen blij mee zijn. Anderzijds staat er niemand klaar om hem te vervangen. De vraag is of ze Rutte wel kunnen loslaten.’ Waar je in ieder scenario vanuit kunt gaan: Rutte gaat vrolijk verder. ‘Zo staat hij in het leven.’

Rutte is straks gewoon weer minister-president, verwacht deze reputatie-expert

‘Vanuit reputatieperspectief is er bij Rutte alle reden voor plaatsvervangende schaamte’, zegt Paul Stamsnijder, oprichter van het adviesbureau de Reputatiegroep. ‘Als burger van dit land word ik hier verdrietig van. Dit beschadigt het vertrouwen van de politiek, slechts twee weken nadat we het feest van de democratie hebben gehad. De man zonder eigenschappen, zoals hij vaak werd genoemd, bleek ineens de man zonder geheugen.’

Toch verwacht hij dat Rutte uiteindelijk gewoon als minister-president van zijn vierde kabinet zal aantreden. Hoe? ‘Allereerst zal hij tijd kopen. De Paasdagen komen eraan. Hij zal hopen dat de soep uiteindelijk niet zo heet wordt gegeten als hij werd opgediend.’

Bovendien zal Rutte de aandacht proberen te verleggen naar het formatieproces, verwacht hij. ‘Nu gaat alle aandacht naar hém toe: heeft hij gelogen of niet? Als er straks een nieuwe verkenner moet worden aangesteld, die dit keer echt van buiten moet komen, gaat de discussie weer daarover.’

Gebrek aan alternatieven

Stamsnijder wijst erop dat er over anderhalve week weer een coronapersconferentie is, waar Rutte zich weer als de leider die Nederland door de crisis kan gidsen zal presenteren. ‘Dan schiet hij terug in de groef van de verkiezingen: we hebben een leider nodig en ik heb al tien jaar laten zien dat ik dat kan. Hij zal inzetten op het belang van een stabielere regering, en daarbij kunnen de andere partijen niet om hem heen: er is een gebrek aan alternatieven. En uiteindelijk hebben bijna twee miljoen mensen op hem gestemd.’

Wel adviseert hij Rutte zich kwetsbaar op te stellen. ‘Dat zag je gisteren in het debat bij oud-verkenner Ollongren (zij werd gefotografeerd met de ‘positie Omtzigt, functie elders’-notitie, red.), die heel ruiterlijk haar hand in eigen boezem stak. Hoe iedereen er verder ook over oordeelt: dat werkt. Rutte moet ook na de Paasdagen zijn kwetsbaarheid tonen en laten merken hoe bezwaard hij zich voelt. En dan kan hij proberen te benadrukken dat het vanuit de noodzaak van de pandemie, zijn verantwoordelijkheid naar de kiezer, enzovoorts enzovoorts, toch echt belangrijk is dat híj snel een nieuw kabinet vormt.’

Zou dat niet buitengewoon pijnlijk zijn voor D66-leider Sigrid Kaag, die juist ‘nieuw leiderschap’ had beloofd? ‘Zij heeft ook een laag teflon. Toen er enige tijd geleden een rapport uitkwam met allerlei beschuldigingen van seksuele intimidatie bij D66, zei ze in feite: er is heel veel rook, maar we hebben toch de brandweer niet gebeld. In die zin gedraagt ze zich een beetje als de vrouwelijke Rutte. Tijd heelt veel wonden. Er zal enorm veel commotie zijn, maar uiteindelijk komt er gewoon weer een kabinet met in elk geval VVD, D66 en CDA, met Rutte als minister-president, is mijn verwachting.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden