Gaat Desi Bouterse nou echt vijftien moorden bekennen?

De Surinaamse president Desi Bouterse legt zaterdag en zondag voor het eerst een 'getuigenis' af over de Decembermoorden tegenover een nabestaande van de slachtoffers. Gaat de oud-legerleider, hoofdverdachte van het bloedbad, eindelijk opening van zaken geven over de moord in 1982 op vijftien prominente tegenstanders? Vijf vragen over het gesprek met Dew Baboeram, broer van de omgebrachte advocaat John Baboeram. Dit stuk verscheen eerder in juli.

Desi Bouterse, hoofdverdachte van de Decembermoorden, bij zijn beëdiging in 2010 als president. Beeld ap

Waarom zou Bouterse nu opening van zaken geven?

De Surinaamse president is op het toppunt van zijn macht. Hij is deze maand voor de tweede keer democratisch gekozen als president. In mei lukte het hem om met zijn NDP een meerderheid te behalen in het parlement. Geen enkele partij slaagde ooit hierin.

Maar Bouterse weet ook, ondanks zijn populariteit, dat hij nooit een Vader des Vaderlands zal zijn. Vanwege de Decembermoorden. Hij kan wel een stap in deze richting zetten door eindelijk de waarheid te vertellen. Waar was hij tijdens de executies? Had hij de leiding? Door hierover openheid van zaken te geven, door openlijk te zeggen wat zijn rol was, zal hij een gevoelige snaar raken bij de Surinamers.

Met name bij de jongeren, die vinden dat dit hoofdstuk moet worden afgesloten. Veel nabestaanden zal hij niet achter zich krijgen. Maar de kans is groot dat Desiré Delano Bouterse dan de geschiedenis zal ingaan als de Surinaamse leider die, op de hoogtepunt van zijn macht, toch aan boetedoening deed.

Bouterse geeft een dag voor de Decembermoorden een persconferentie in Paramaribo. Beeld ANP

Wat wil Suriname van Bouterse horen als hij overgaat tot boetedoening?

Bouterse heeft sinds 2007, toen het proces tegen hem en zijn 24 medeverdachten begon, steeds gezegd dat hij niet in Fort Zeelandia was toen de executies begonnen. Maar zijn alibi - de legerleider zou in die nacht bij zijn toenmalige maîtresse Rita Chin A Loi zijn geweest - wordt door niemand in Suriname geloofd.

Wat veel Surinamers nu van hun president willen horen is dat hij erkent dat hij in het fort was en de leiding had over de moorden. Tijdens het proces durfde de ex-militair Onno Flohr, als een van de weinigen, te verklaren dat Bouterse er was tijdens de executies. Ook de verklaring van vakbondsleider Fred Derby, die als enige door Bouterse werd gespaard die nacht, is belastend voor hem.

Na zijn herverkiezing in het parlement in juli, wordt Bouterse gefeliciteerd door de ambassadeur van Venezuela. Beeld reuters

Wat zal Bouterse tegenhouden om de waarheid te vertellen?

De oud-bevelhebber gaf zichzelf en zijn medeverdachten in 2012 amnestie met de omstreden Amnestiewet. Hij hoopte dat het proces bij de krijgsraad zou stoppen en de zaak zou doodbloeden. Maar dit is niet gebeurd. De nabestaanden zijn naar het hoogste hof van Zuid-Amerika gestapt, het Inter-Amerikaanse Hof voor de Mensenrechten, om hun gelijk te krijgen.

Ze hebben zich ook gewend tot de hoogste Surinaamse rechter, het Hof van Justitie, om het proces weer te laten hervatten. Ook moet het Constitutionele Hof, dat overigens nog moet worden opgericht, oordelen of de Amnestiewet in strijd is met de Grondwet. Dit alles hangt Bouterse en zijn medeverdachten nog boven het hoofd. Iedere advocaat zal hem afraden, zelfs als zijn jarenlange tegenstander Gerard Spong hem zou bijstaan, om nu openlijk te bekennen dat hij schuldig is aan vijftien moorden.

Wie is Dew Baboeram eigenlijk, de nabestaande aan wie Bouterse zijn verhaal moet vertellen?

Baboeram, broer van de geëxecuteerde advocaat John Baboeram, is beter bekend als de publicist Sandew Hira. De Surinaamse historicus woont al jaren in Nederland en was in de jaren tachtig oprichter van de Haagse migrantenuitgeverij Warray. Een van de publicaties toen was het blad Full Color, een glossy over migranten.

In zijn publicaties ageert Baboeram met name sterk tegen het Nederlandse koloniale verleden. Onder de nabestaanden vormt hij een vreemde eend in de bijt. Hij was begin jaren tachtig aanhanger van Maurice Bishop, de linkse leider van Grenada. Het was Bishop die, een paar maanden voor de Decembermoorden, tijdens een bezoek aan Suriname Bouterse opriep af te rekenen met zijn politieke tegenstanders.

Ook Baboerams pleidooi om via 'waarheidsvinding', en niet via een proces, '8 December' af te sluiten, maakte hem niet populair bij de nabestaanden. Ze wijzen zijn gesprek met Bouterse dan ook af. André Reeder, die ooit samenwerkte met de geëxecuteerde journalist Bram Behr, richtte zich op Facebook tot Baboeram. 'Ik krijg buikpijn als ik aan Bram denk bij je open brief', schrijft hij over de brief van Baboeram aan Bouterse om nu de waarheid te vertellen.

Reeder: 'Om zijn waarheid en recht in handen te leggen van de regering van Bouterse. Het idee van dit voorstel heeft in ieder geval bij mij het trauma weer opengehaald. Ik heb er buikpijn van. Laat staan als het werkelijkheid wordt. Don't do this Dew.'

Wilfred Hawker, links, en Surindre Rambocus probeerden Bouterse in maart 1982 af te zetten. De coup mislukte en Hawker werd, na zijn gevangenneming, terechtgesteld. Rambocus zat maanden gevangen, tot hij op 8 december werd geëxecuteerd. Beeld anp

Kortom, waartoe gaat dit leiden?

Niemand weet het. Baboeram geeft geen commentaar. Hij wil in stilte het initiatief van de grond krijgen, onderzoek doen in Suriname en dan met Bouterse om de tafel gaan zitten. De verklaring van de oud-bevelhebber zal uiteindelijk worden gepubliceerd. Maar of we een andere Bouterse zullen zien, die nu het boetekleed aantrekt, is de grote vraag.

De nabestaanden riepen maandag in koor dat hij weer om de hete brij zal draaien en niet zal bekennen. De 'beul van 8 december', Paul Bhagwandas, deed dat laatste wel in 1996. Op zijn sterfbed bekende de man die de executies leidde, tegenover nabestaande Henri Behr, dat hij betrokken was bij de moord op zijn broer Bram Behr. Bhagwandas zei ook dat Bouterse aanwezig was in het fort. Het verschil: Bouterse is niet ernstig ziek is, al is zijn gezondheid wel broos, en niet in tijdnood om te bekennen.

Bouterses monsterzege

Desi Bouterses boodschap van een 'verenigd Suriname' sloeg in mei aan bij de kiezers. Zijn monsterzege betekent dat de anti-Boutisten zware jaren tegemoet gaan. Of zal hij de president van alle Surinamers zijn? Volkskrant-redacteur Stieven Ramdharie over de overwinning van Bouterse.

Aanhangers van Bouterse en zijn NDP wachten in mei op de president, vlak voor hij zijn stem uitbrengt bij de verkiezingen. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden