'Gaat de overheid bepalen wat kwaliteit van leven is?'

Minister Schippers wil een discussie agenderen over de kwaliteit van leven. Maar mag de overheid wel voor haar burgers bepalen wat dat is, vraagt Amanda Kluveld.

Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Edith Schippers (R). Beeld anp

Pas werd minister van Volksgezondheid Edith Schippers geïnterviewd in het televisieprogramma 'Eva Jinek op zondag'. Het ging over de kosten van de gezondheidszorg, die almaar hoger worden. Het gesprek kwam uiteindelijk op de behandeling van patiënten in de laatste levensfase. Hoe lang zou je mensen, die stervende zijn en niet meer beter kunnen worden, moeten blijven behandelen zodat ze wat langer blijven leven?

Die discussie moest volgens Schippers niet verward worden met de kostendiscussie. Jinek wees de minister erop dat de Raad voor de Volksgezondheid dat eerder wel had gedaan. In een rapport stelde de raad dat de grens gelegd zou moeten worden bij 80 duizend euro voor levensverlengende behandelingen voor terminaal zieke patiënten. Dat was volgens Schippers dus een totaal verkeerde discussie. Mooi, die uitspraak zullen we onthouden.

De minister stelde dat er in plaats van de kostendiscussie, een discussie over de kwaliteit van leven moest worden gevoerd. Ik betwijfel of zoiets bij deze bewindspersoon in goede handen is. Eerder sprak Schippers met weinig inzicht over psychiatrische aandoeningen en de mensen die daar aan lijden. Ze deed het voorkomen alsof een ieder die tot die categorie wordt gerekend, vooral lijdt aan dingen die gewoon bij het leven horen. Dergelijke aandoeningen kunnen volgens haar daarom gewoon in de eigen familiekring of sociale omgeving worden opgelost.

Het kan niet ontkend worden dat er mensen zijn die zich laten pamperen in zinloze therapieën. Maar als de minister meent dat er zoiets aan de hand is moet zij dat laten onderzoeken en niet voor de gemakkelijke weg kiezen door te suggereren dat alle mensen met een psychiatrische aandoening, hoe ernstig ook, eigenlijk niet echt ziek zijn en het met een praatje en kopje koffie met de buurvrouw ook zouden moeten kunnen redden.

Heisa
Nu wil uitgerekend deze minister een discussie agenderen over de kwaliteit van leven. Daar is volgens haar reden toe omdat het soms wel erg lang doorgaat met de 'heisa' rond mensen die op sterven liggen. Hier herkennen we Schippers. Behandelingen en zorg, die worden geboden om het leven van een doodzieke patiënt te verlengen 'heisa' noemen, belooft voor de discussie niet veel goeds. De vraag waar het in de discussie om moet draaien is volgens de minister dan ook : 'moet alles wat kan? '

Volgens mij moet toch eerst worden vastgesteld of de overheid voor ons zou moeten, kunnen of willen bepalen wat kwaliteit van leven is en wat niet. Zelf bleek in het interview dat het voor Schippers moeilijk voorstelbaar is dat zij het leven van haar moeder door middel van een behandeling met drie maanden verlengd zou willen zien, als haar moeder in die maanden wel met anderen kan communiceren maar zich tegelijkertijd ziek en misselijk voelt. Voor anderen zou die afweging heel anders kunnen uitvallen. Ik zou er grote moeite mee hebben als de overheid min of meer voor mij gaat bepalen of een levensverlenging, die misselijkheid of pijnen met zich meebrengt, wel of niet onder kwaliteit van leven valt.

Het zou mij nog een beetje geruststellen als de minister er blijk van gaf dit probleem te beseffen. Maar dat deed ze niet. Schippers babbelde luchtigjes over dat je op een gegeven moment het leven ook los moet laten. Ze had een 'Indiase vriendin', vertelde ze, en die had tegen haar gezegd 'jullie westerlingen kunnen het leven niet loslaten maar het hoort er wel bij'. Inderdaad in een land als India waar op grote schaal abortussen plaatsvinden zodra er meisjes geboren dreigen te worden, denkt men anders over de waarde van het leven en het belang van het loslaten ervan. Wat mij beangstigt is dat hier nota bene een minister van Volksgezondheid een visie op leven en dood formuleert op het niveau van een lifestyleglossy. Hier spreekt een minister instemmend over een vriendin, die existentiële vragen rond leven en dood afdoet als een merkwaardig probleem van 'jullie westerlingen'.

Het is zorgelijk om een bewindspersoon op zo'n niveau over het leven te horen spreken. Want wat gaat er nu gebeuren? Gaan overheid en artsen op initiatief van de minister gezamenlijk bevorderen dat wij voor de kwaliteit van leven kiezen, die volgens de minister de juiste is (dus minder lang leven maar wel je goed voelen)? Gaat de overheid niet-westerse opvattingen over het leven propageren als de norm?

Wat nu als je als burger een andere visie op het leven hebt? Hoe moet het met mensen die ondanks dat ze zich misselijk zullen voelen en pijn zullen lijden en ondanks dat overheid en arts vastgesteld hebben dat dit toch niet onder kwaliteit van leven kan worden verstaan, toch graag die drie weken langer willen leven en voor de behandeling kiezen die dit mogelijk maakt? Wat als je inderdaad het leven niet kunt loslaten of niet wilt loslaten, omdat de hele beker leeg moet volgens jou? Komt dan bij monde van je arts de overheid vertellen dat we met z'n allen vinden dat je dat verkeerd ziet? En herinner je je dan in je laatste dagen van je leven, terwijl verdere behandeling sterk wordt afgeraden, voor je eigen bestwil natuurlijk, dat Edith Schippers, minister van Volksgezondheid, toen ze een discussie hierover 'regelde' niet verder kwam dan een verwijzing naar 'heisa' en een zwak beroep op een vriendin uit India?

Amanda Kluveld is historicus en columniste van vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden