ANALYSE

Gaat Bussemaker onderwijs onherkenbaar veranderen?

Over de haalbaarheid wordt hier en daar getwijfeld, maar eigenlijk is niemand het oneens met de toekomstvisioenen van de minister van Onderwijs. Ze verandert het denken.

Jet Bussemaker geeft een gastles aan leerlingen van 5 havo en 6 vwo over het studievoorschot (mei 2015). Beeld anp

Jet Bussemaker, de minister van Onderwijs, heeft er een tijdmachine voor nodig om te laten zien wat ze wil met het hoger onderwijs. In een collegezaal op de Campus Den Haag van de Universiteit Leiden vertoonde ze dinsdag een animatiefilmpje waarin een student met de machine naar 2025 reist.

'Hij gelooft zijn ogen niet! In tien jaar is er veel veranderd. Er is veel geïnvesteerd in het hoger onderwijs, dankzij de strategische agenda. Daardoor is de kwaliteit flink gestegen. Met meer docenten, tutoren en mentoren.'

Futurisme

Dit is het futurisme van Bussemaker: gelukkige studenten, persoonlijke aandacht en het geluid van fluitende vogeltjes in de verte. Het contrast met 2015 moet duidelijk zijn: de student in kwestie is grote collegezalen gewend, met een docent ervoor die verouderde tabellen projecteert, en waarin de vragen van studenten bijzaak zijn.

De vraag is: staat het hoger onderwijs werkelijk op het punt onherkenbaar te veranderen? Zal Bussemaker de geschiedenis ingaan als de vrouw die de ommekeer in gang zette?

Minister Jet Bussemaker van OC&W tijdens haar college op de campus Den Haag van de Universiteit Leiden. Beeld Freek van Den Bergh / de Volkskrant

Docenten

Bussemaker zet bijna al het geld dat ze heeft in op docenten. Zij zijn de lantaarnopstekers die het licht moeten laten ontbranden in de hogescholen en universiteiten in het land. Van de 650 miljoen euro die Bussemaker in 2025 bespaart door de studiebeurzen af te schaffen, gaat 60 procent naar extra docenten. De rest is bestemd voor onderzoek (vooral bij grootschalige studies), studiefaciliteiten en digitalisering.

Op het hbo komen er 2.500 banen bij voor docenten die kleinschalig en intensief onderzoek moeten verzorgen, op de universiteiten zijn dat er 1.400. Dat lijkt heel wat, maar er zijn ook heel veel studenten. Dit jaar schreven zich 700 duizend studenten in bij een hogeschool of universiteit. Dat betekent dat er op elke groep van 180 studenten één extra docent bij komt.

'Het is ongeveer één docent extra per opleiding', constateert Karl Dittrich, de voorzitter van universiteitenkoepel VSNU, nuchter. 'We zullen ze vooral gaan inzetten bij de grootste opleidingen. Daar waar de nood het hoogst is.' Dittrich betwijfelt of Bussemaker 'het allemaal waar kan maken'. Want 'enerzijds krijgen we meer geld, anderzijds is in het regeerakkoord afgesproken dat we moeten bezuinigen'.

Net zulke geluiden klinken vanuit de Vereniging Hogescholen. Die zet 'de nodige vraagtekens bij de realisatie van alle ambities van de minister, zeker op de korte termijn. Daarvoor is veel meer geld nodig dan nu beschikbaar komt.'

Trendbreuk

Bussemaker lanceert een trendbreuk in het door verschraling en uitval geteisterde hoger onderwijs. Lees het commentaar van Hans Wansink.

Animo

Ook de studenten van het Interstedelijk Studenten Overleg durven het nog niet helemaal te geloven. Het valt hen op dat in de plannen van Bussemaker alleen wordt gesproken over 'bestedingsrichtingen'. De universiteiten en hogescholen maken zelf uiteindelijk uit wat ze met het geld doen. Bovendien, vragen de studenten zich af: waar staan die lange rijen met goede docenten te wachten?

Dat weten ze dan weer op de middelbare scholen. Daar maken ze zich zorgen dat goede leraren zullen verdwijnen naar het hoger onderwijs.

Toch is niemand het oneens met de toekomstvisioenen van Bussemaker. Van topbestuurder tot eerstejaars student, iedereen wil minder grootschaligheid en een meer persoonlijke aanpak.

Sommigen zeggen: dit deden we allang. Die minister heeft héél goed naar ons geluisterd. Maar het is zoals Teun Dekker, docent op het University College Maastricht, het zegt. 'Er zijn veel mensen bezig met persoonlijker onderwijs, maar die praten niet met elkaar. We moeten van onderwijs als transactie naar onderwijs als relatie. En niet alleen als je mazzel hebt als student.'

Massaal gehoor

Niemand heeft in het onderwijs zo'n massaal gehoor als de minister. De grootste verandering die Bussemaker in gang zet, is misschien dat ze het denken verandert op de universiteiten en hogescholen.

De voorganger van Jet Bussemaker, VVD'er Halbe Zijlstra, had de strenge houding van een bovenmeester. Hij tuigde een heel apparaat op dat erop moest toezien dat het hoger onderwijs de afspraken nakwam - over studierendement, over contacturen, over van alles. De collegevoorzitter van HZ University of Applied Sciences - zo moet dat heten, want de Nederlandse naam Hogeschool Zeeland trekt geen studenten van buiten - duwt zijn duimen naar beneden. 'Zo ging dat onder Zijlstra.'

De PvdA'er Jet Bussemaker is meer van de vrije school. Zij gelooft dat ze de wereld kan veranderen door te inspireren en door gesprekken te voeren.

Minister Jet Bussemaker (M) van Onderwijs praat in het Maagdenhuis met studenten van de Universiteit van Amsterdam (UvA) over rendementsdenken en kwaliteit van onderwijs tijdens een debatmarathon. Beeld anp

De waarden(n) van weten

De minister noemde haar strategische agenda 'De waarden(n) van weten'. Over ondernemerschap en het bedrijfsleven rept ze nauwelijks. 'Meer dan ooit staat de vraag centraal welke normen, waarden, ethiek en idealen studenten tijdens hun opleiding krijgen aangereikt', schrijft ze in het voorwoord. 'Hoger onderwijs leidt immers de leiders van de toekomst op. Leraren, rechters, verpleegkundigen en architecten. Mensen die de toon aangeven in hoe we in deze samenleving met elkaar omgaan.'

Precies dat is wat Bussemaker probeert te doen. Ook zij wil de toon aangeven in de samenleving - en hoopt dat studenten daardoor versneld naar het onderwijs van 2025 kunnen worden vervoerd.

De 650 miljoen van de studiebeurzen gaat naar...

350 miljoen
kleinschalig en intensief onderwijs. Meer dan de helft van het vrijgekomen geld gaat op aan 3.900 nieuwe docenten. Doel: kleinere groepjes, individuele feedback, meer monde- linge tentamens, meer persoonlijk contact met de docent.

40 miljoen
Talentprogramma's, speciaal voor studenten die op zoek zijn naar extra uitdaging.

130 miljoen
Onderzoekers. Op het hbo komen er 580 'lectoren' bij, die praktijkgericht onderzoek en onderwijs combineren. Op de universiteiten is geld voor 460 onderzoekers die ook onderwijs geven. Hun opdracht is in de grootschalige studierichtingen het onderzoek de collegezaal binnen te brengen.

65 miljoen
Studiefaciliteiten en digitalisering. Meer groepswerkplekken en zaaltjes voor kleinschalige colleges. Al het online onderwijs moet vrij beschikbaar komen. Nederland moet daarmee de toon zetten in de wereld.

65 miljoen
Restpotje dat hoofdzakelijk wordt besteed aan beurzen voor onderwijsvernieuwing ('Comeniusbeurzen').

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden