Gaat Abe 200 miljoen betalen, of...

Net heeft de Japanse premier Shinzo Abe op zijn reis door het Midden-Oosten 200 miljoen dollar toegezegd voor de strijd tegen Islamitische Staat, of de terroristen slaan terug. IS heeft precies dat bedrag gezet op de hoofden van twee Japanse gijzelaars. Behalve die 200 miljoen betalen heeft premier Abe drie opties.

Een man bekijkt dinsdag in een café in Tokio de video waarin IS 200 miljoen dollar eist voor twee Japanse gijzelaars Beeld reuters

1. Steun stoppen

Japan heeft om twee redenen belang bij goede banden met het Midden-Oosten en beide bleken tijdens het dinsdag afgeronde zesdaagse bezoek aan de regio van minister-president Shinzo Abe.

'Het kortetermijnbelang is het verbeteren van de handelsrelaties in de regio', volgens Chris Lamont, Japandeskundige aan de Rijksuniversiteit Groningen en bijzonder hoogleraar betrekkingen tussen Japan en het Midden-Oosten aan de universiteit van Osaka.

Maar om handel te kunnen drijven moet de regio veilig zijn, zoals Abe dit weekend in Caïro stelde, bij de aankondiging van de 200miljoen dollar (173 miljoen euro) ter ondersteuning van de veiligheid van de regio en de bestrijding van de radicale islam.

Die uitgave past in het streven van Abe om zijn land zichtbaarder te maken op het wereldtoneel, ook op het gebied van internationale veiligheid en terrorismebestrijding. En dat is een breuk in het pacifistische profiel dat Japan zich na de Tweede Wereldoorlog heeft aangemeten. Het land hield zich in internationale vredesoperaties afzijdig, net als Duitsland lange tijd deed.

Maar onder het mom van 'actief pacifisme' willen Abe en zijn Liberaal Democratische Partij (LDP) daar verandering in brengen. De financiële bijdrage aan de internationale strijd tegen Islamitische Staat is daarin een belangrijke stap. Niet in de laatste plaats omdat Abe de banden met de VS graag wil aanhalen, als bondgenoot tegen het machtige China.

In dit licht is het niet aannemelijk dat Japan vanwege de gegijzelde Kenji Goto en Haruna Yukawa zijn steun aan de strijd tegen IS stopzet, omdat de Japanse regering er zijn eigen politiek ongeloofwaardig mee zal maken. Maar Chris Lamont verwacht wel dat de gijzelingsactie van IS Abe in zijn eigen land in moeilijk vaarwater zal brengen. Zijn 'actief pacifisme' stuitte ook voorheen al op hevig verweer van de linkerkant van het politieke spectrum. De gijzeling geeft Abes critici een sterk argument om te zeggen: kijk, dit krijg je als je je met problemen aan de andere kant van de wereld wilt bemoeien.

Overigens trok Abe zich in elk geval voor het bekend worden van de gijzeling weinig aan van de kritiek. Maandag kondigde de regering een plan aan om de legerbasis in Djibouti, de enige buitenlandse legerpost van Japan, die bestaat sinds 2011, uit te breiden.

De Japans premier Abe tijdens een persconferentie met de Palestijnse president Abbas Beeld epa

2. Reddingsactie

Artikel 9 van de pacifistische Japanse grondwet uit 1947 verbiedt het leger deel te nemen aan gevechtshandelingen in het buitenland, behalve als het om directe zelfverdediging gaat. Naar de letter van de wet geredeneerd zou Japan helemaal geen leger mogen hebben, omdat het wetsartikel 'het oplossen van internationale conflicten door middel van oorlog' verbiedt.

Toch heeft Japan een defensiemacht, vanwege een maas in diezelfde wet: De Self Defence Forces (SDF) soldaten die alleen in actie mogen komen om het land te verdedigen, of bij humanitaire crises.

Premier Abe heeft sinds hij aan de macht is veel in het leger geïnvesteerd. Zijn regering heeft de interpretatie van artikel 9 van de grondwet in juli vorig jaar opgerekt: sindsdien mogen de Japanse zelfverdedigingstroepen ook in actie komen als de veiligheid van een bondgenoot wordt bedreigd.

De VS complimenteerden Abe met deze interpretatiewijziging, maar in eigen land is het oprekken van de bevoegdheden van het leger zeer omstreden; een aantal in het parlement vertegenwoordigde partijen beschouwen de verandering als illegitiem.

En voor elke buitenlandse missie van SDF-troepen is toestemming van het parlement vereist, dus is de kans klein dat Abe de handen op elkaar zou krijgen voor een reddingsoperatie.

Hypothetisch bestaat de mogelijkheid dat Japan de VS vraagt om een reddingsoperatie op touw te zetten.Maar gezien de recente mislukte pogingen van het Amerikaanse leger eigen soldaten te bevrijden uit Irak en Jemen, lijkt dit scenario onwaarschijnlijk, zeker zo lang niet bekend is waar de ontvoerden zich bevinden.

Akie Abe (r), de vrouw van de Japanse premier, ontvangt een boeket bloemen van een Palestijnse vluchteling tijdens een bezoek aan een vluchtelingenkamp vlakbij Bethlehem Beeld epa

3. Losgeld

In 2004 werd de Japanse toerist Soshei Koda gegijzeld door terroristen in Irak. De eis voor zijn vrijlating was terugtrekking van de 550 Japanse soldaten die daar voor humanitaire doeleinden waren gelegerd. De toenmalige premier, Junichiro Koizumi, ging niet in op de eis en de gegijzelde werd onthoofd. 'We mogen het niet verliezen van het terrorisme', zei Koizumi.

De reacties in het land waren destijds gemengd, maar de meest gehoorde mening was dat Koda een idioot was die vakantie wilde vieren in oorlogsgebied niet iets waarvoor de Japanse overheid verantwoordelijk moest willen zijn.

Dat lijkt in overeenstemming met de eerste reacties van Japanners op de gijzeling van nu. Het is niet logisch dat Abe nu wel zou zwichten voor de eisen van IS, zeker omdat hij en Koizumi partijgenoten zijn.

Bovendien zou ook deze beslissing indruisen tegen de zojuist tijdens de Midden-Oostenreis omstandig verklaarde steun van de Japanse regering aan de tegenkrachten van IS. In zijn eerste reactie, vanuit Jeruzalem, benadrukte Abe ook dat de levens van de journalist en de avonturier weliswaar 'topprioriteit' waren, maar dat hij niet zou zwichten voor de tactieken van terroristen.

Ook de afwerende houding van de Amerikanen tegen het betalen van losgeld zal meewegen voor deJapanse regering. Sowieso volgen de Japanners inzake het Midden-Oosten meestal in grote lijnen het beleid van de VS, al zijn er uitzonderingen.

Vlak na de eeuwwisseling weigerde Japan zich aan te passen aan de harde lijn die de VS wilden voeren tegen het nucleaire programma in Iran, uit eigen oliebelang. Maar in de strijd tegen IS lijken de belangen van de twee landen overeen te komen.

Oud-premier van Japan Koizumi rijdt op een kameel tijdens een bezoek aan Petra, Jordanië, tijdens een toer door het Midden-Oosten in 2006 Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.