analyseBoris Johnson

Gaandeweg de snikhete ‘Boris Day’ verloor de ene na de andere minister zijn baan

Sint Borisdag, zo noemen Russisch orthodoxen 24 juli. De Britten hebben nu een eigen versie. Deze zomerdag zal de geschiedenis ingaan als de dag waarop Alexander Boris de Pfeffel Johnson als premier 10 Downing Street heeft betreden, een gebeurtenis die lang ondenkbaar is geweest, behalve voor de hoofdpersoon zelf.

Boris Johnson spreekt de media toe op 10 Downing Street.Beeld Getty Images / Leon Neal

Rond vieren plaatselijke tijd zwaaien de ijzeren hekken van Downing Street, de architectonische erfenis van Margaret Thatcher, open voor een Jaguar. Achterin zit de man met de kenmerkende, maar tegenwoordig gekamde, haardos. Vanaf Whitehall klinkt gefluit van anti-Brexitdemonstranten. In het doodlopende straatje klinkt het geklik van fotocamera’s en het applaus van zijn toekomstige werknemers, met in hun midden zijn trotse vriendin. Wachtend, als het ware, op haar held die is teruggekomen van het front.

Of in dit geval: van de koningin.

De 93-jarige vorstin had net afscheid genomen van haar 13de premier, Theresa May. Nummer 14 is een geheel ander geval. Een serieuze grappenmaker, een narcist met zelfspot. Eentje die gelooft in de theorie dat de geschiedenis wordt geschreven door grote mannen, en vrouwen. De man die haar antieke, maar o zo fragiele koninkrijk op zijn grondvesten heeft doen schudden. De man die langzamerhand begint te lopen als zijn held Winston Churchill, de eerste premier die onder Elizabeth II heeft gediend. 

Een beetje gebogen, onder de last van de Brexit.

Hoe groot zijn drang is om de Brexit hardhandig op te lossen, bleek toen op de ochtend van Boris Day bekend werd dat Dominic Cummings waarschijnlijk de speciale Brexitadviseur wordt. Deze voormalige souffleur van Tory-coryfee Michael Gove was het brein achter de Vote Leave-campagne, en iemand die niet terugdeinst voor een leugentje hier en daar. Na het referendum verdween Cummings weer van het toneel en haalde hij zich de woede van het Lagerhuis op de hals door niet te verschijnen bij parlementaire hoorzittingen.

Belangrijk detail is dat Cummings niet tegen een nieuw referendum is, overtuigd dat zijn kamp wederom zal winnen.

Brute wisseling van de wacht

Gaandeweg de tropische dag verloor de ene na de andere minister zijn baan, net zoals Engelse slagmannen elders in Londen bij bosjes omvielen tijdens een cricketwedstrijd tegen de kleine buurman Ierland. De meeste bewindslieden stapten zelf op, anderen werden keihard ontslagen. Uiteindelijk stopte de teller bij zeventien, onder wie Jeremy Hunt, de minister van Buitenlandse Zaken die Johnson zo hard had aangevallen tijdens de leiderschapsstrijd. Dun bleek de huid te zijn van wat ooit de knuffelbeer van de Britse natie was.

Terwijl de leden van haar kabinet de laan uitvlogen in de meest brute wisseling van de wacht sinds de jaren vijftig, nam May op eigen wijze afscheid van de macht. Met een lunch in de achtertuin van 10 Downing Street, in gezelschap van haar trouwste bondgenoot: haar echtgenoot. Na dit laatste middagmaal sprak ze nog één keer de pers toe. Veel nieuws had ze wederom niet te melden, behalve dat ze haar opvolger veel voorspoed wenst. ‘Stoooop Brexiiiit’, klonk het vanuit de verte. ‘Ik dacht het niet’, antwoordde May.

Hoe anders is, twee uur later, de Tjakka!-toespraak van haar opvolger.

Johnson prijst May, maar veroordeelt ‘het onvermogen van dit huis van de democratie om een basaal democratisch mandaat te eerbiedigen’. Hij belooft de verdeelde natie beterschap: ‘Ik heb er alle vertrouwen in dat we het karwei in 99 dagen hebben opgelost’, zegt Johnson, eraan toevoegend dat ‘twijfelaars, doemdenkers en zwartkijkers’ ongelijk zullen krijgen. In Brussel zit scheidend Europese Raad-president Donald Tusk mee te kijken, om vervolgens een kattebelletje te sturen waarin hij Johnson uitnodigt om over de details te komen praten.

Geen backstop

Lastige gesprekken, naar het zich laat aanzien, want Johnson geeft zijn ‘Ierse en Europese vrienden’ te kennen dat er wat hem betreft geen controles komen bij de Ierse grens. Volgens hem is het Ierse probleem met goede wil op te lossen, zodat ‘de anti-democratische backstop niet nodig is.’ In het geval dat de EU niet bereid is verder te onderhandelen, is het Verenigd Koninkrijk klaar voor een No Deal-Brexit, zo laat Johnson weten. Voor de goede verstaander is de boodschap duidelijk: als het misgaat, is het niet de schuld van de Britten.

Net zoals May dat drie jaar geleden op dezelfde plek en in gelijke omstandigheden deed, probeert Johnson over de Brexit heen te kijken. Hij belooft te investeren in zorg, onderwijs en veiligheid. Een andere echo van May is zijn handreiking aan de Brexitstemmers. ‘Ik wil het land verenigen, de roep beantwoorden van de vergeten mensen en de achtergebleven steden.’ Verder benadrukt hij niet alleen premier te zijn van Engeland, maar ook van Wales, Schotland en Noord-Ierland: ‘het geweldige kwartet’.

Het is een traditionele Johnson-toespraak, zonder de gebruikelijke grappen. Hij herinnert zijn gehoor eraan dat ‘we bekendstaan om onze vindingrijkheid, onze humor, onze wetenschappers, onze strijdkrachten en onze diplomatie.’ Hier neemt Johnson de verkoper het woord over. ‘In Groot-Brittannië is voor het eerst gentherapie gebruikt om een veelvoorkomende vorm van blindheid te behandelen, hier is de batterijtechnologie uitgevonden voor de strijd tegen klimaatverandering.’

Dat laatste is goed nieuws voor de milieuactivisten die op The Mall een menselijke keten hadden gevormd om Johnsons weg naar het paleis te blokkeren. Veel eenvoudiger is zijn entree naar 10 Downing Street, waar leden van zijn campagneteam een erehaag vormen. Meteen verdeelt hij de topbanen. Dominic Raab krijgt Buitenlandse Zaken, Sajid Javid gaat naar Financiën en Priti Patel komt op Binnenlandse Zaken, drie migrantenkinderen. Maar dan volgt de eerste uitglijder, als Johnson per ongeluk lekt uit zijn audiëntie met de koningin.

‘Waarom’, had Hare Majesteit hem gevraagd, ‘zou iemand deze baan willen?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden