Analyse Tropisch Holland

Gaan we anders leven door warmer weer? ‘Misschien gaan we siësta’s houden’

Kinderen hebben de grootste lol met de fontein op het Statenplein in Dordrecht. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Heet. Nog heter. De 40-gradengrens is doorbroken. Wat betekent dat voor ons leven? Willen we de stad uit, allemaal een airco? Of juist voortaan naar koude oorden op vakantie?

Vroeger gaf de winter in Nederland overlast. Sneeuw, ijs, kou, gladheid. In de winter droegen we dikke jassen, wanten, ijsmutsen en moonboots. Voor ons huis ruimden we sneeuw en strooiden we zout.

Tegenwoordig zijn de winters mild en zorgt de zomer voor overlast. Donderdag werd het 40,7 graden in Gilze-Rijen, een hitterecord. We krijgen het huis niet meer koel, veel mensen slapen slecht, fietsers komen doorweekt (niet van regen maar van zweet) op hun bestemming aan, werken gaat moeizaam met verhitte hersenen. We worden geplaagd door ‘hittestress’, een woord dat we kort geleden niet eens kenden.

Natuurlijk, volgende week gaat het weer regenen. Maar de zomers worden warmer en de pieken in temperatuur extremer, blijkt uit cijfers van het KNMI. Moeten Nederlanders hun levensstijl veranderen, waardoor we meer gaan lijken op inwoners van rijke warme landen, die de hele dag vertoeven in een luchtgekoelde omgeving, zo min mogelijk lopen en fietsen al helemaal uit hun hoofd laten?

De stad

Hoewel het record werd gebroken in Gilze-Rijen, lijkt de hitte toch het meest onbarmhartig in de stad. Zullen mensen de stad verlaten, op zoek naar een huis met een schaduwrijke tuin op het platteland? De afgelopen decennia nam de stad juist in populariteit toe. Dat zal niet veranderen, denken het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Zij verwachten vooralsnog dat het aantal inwoners van de steden tot 2040 met 13 procent zal groeien, terwijl niet-stedelijke gemeenten slechts 1 procent meer inwoners zullen hebben.

‘Mensen zullen de steden echt niet verlaten. Maar we hebben wel duidelijk een probleem dat we moeten oplossen’, zegt Daan Zandbelt, rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving. ‘We hebben behoefte aan meer water en groen om de stad te koelen.’

Zandbelt woont zelf in een huis van honderd jaar oud waar een grote boom voor de deur staat. Donderdag was het bij mij in huis 23 graden’, zegt hij. De bebouwde omgeving kan op diverse manieren worden aangepast. Bomen planten ligt voor de hand. Maar je kan ook zuidgevels van gebouwen een overstek geven, om de hoge zon te weren, zegt Zandbelt. Hij pleit voor terughoudendheid met bouwen boven de boomgrens. Flats van zes tot acht verdieping profiteren van de schaduw van bomen. Daarboven wordt het lastiger.

Zandbelt denkt dat het heel goed mogelijk is om de stad dichter te bebouwen en tegelijkertijd meer water en groen aan te leggen. Op ‘hittestress-kaarten’ van de stad liggen industrieterreinen en haventerreinen er als gloeiende kolen bij. Het is daar zo heet omdat er geen bomen zijn, alleen bitumen en beton. Juist in die gebieden worden de komende jaren veel woonwijken aangelegd, zoals in de Merwedekanaalzone in Utrecht. Daarbij worden twee vliegen in een klap geslagen: er worden woningen gebouwd om de woningnood te bestrijden en water en groen aangelegd om de stad te koelen.

Groene slaapsteden ziet Zandbelt niet als een oplossing, integendeel. De grote afstand tot het werk leidt tot meer autoverkeer, meer files en dus meer CO2-uitstoot. En dat is precies wat we moeten vermijden om de hitte niet verder te laten oplopen.

De airco

Ondertussen zijn mobiele airco’s, ventilatoren en coolers niet aan te slepen, zeggen diverse webwinkels. Bij de hittegolf van 2018 verkocht winkelketen Cool Blue 2,5 airco’s per minuut, totdat de voorraad op was. Ook de laatste dagen meldden winkels als Cool Blue, Mediamarkt en bouwmarkten weer een run op airco’s. Gaan we naar een situatie die veel rijke warme landen kenen, waar de airconditioning voortdurend staat te loeien? Dat draagt weliswaar bij aan koelte op korte termijn, maar aan meer hitte op lange termijn. Airco’s draaien op elektriciteit die met fossiele brandstoffen wordt opgewekt, waardoor de CO2-uitstoot toeneemt, de temperaturen verder stijgen en er nog meer vraag naar airco’s ontstaat. Een vicieuze cirkel.

Volgens het International Energy Agency (IEA) zijn airco’s inmiddels goed voor 10 procent van het mondiale stroomverbruik. Vooral door de toename van de welvaart in warme landen in Azië en Afrika zal het mondiale energiegebruik door airco’s in 2050 zijn verdrievoudigd, verwacht het IEA.

Nederland hoeft helemaal niet massaal aan de airco, zegt Zandbelt. Met water en groen valt de stad heel goed te koelen. Daarnaast zijn er ook moderne, energiezuinige oplossingen, zoals de warmtepomp die ’s zomers gebruikt kan worden om het huis te koelen. Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland zou de CO2-uit- stoot van de warmtepomp 60 tot 85 procent lager liggen dan bij een klassieke airco.

‘Je moet het ook niet dramatiseren’, vindt Zandbelt. ‘Ik hoorde de weerman zeggen dat we in 2050 15 tropische dagen per jaar hebben. Dat overleven we wel. We hebben nu temperaturen waarvoor we op vakantie gaan naar andere, warme landen.’

En dat blijven we (vooralsnog) doen. Zuid-Europa blijft onverminderd populair, zei een woordvoerder van reisorganisatie TUI in Het Parool. Alleen echt hete landen, zoals Dubai en Egypte, worden een winter- in plaats van een zomerbestemming. De ANWB constateert een verschuiving van kamperen in een tent naar kamperen in een stacaravan met – jawel – airco.

De opwarming

Zijn Nederlanders, nu we opnieuw, en nog heviger dan de vorige zomer, te maken krijgen met hitte, bereid om meer voor het klimaat te doen? Dat is nog maar de vraag, zegt Linda Steg, hoogleraar psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Uit ons onderzoek blijkt dat kennis en ervaring niet voldoende is om gedrag te veranderen. Mensen moeten zich ook verantwoordelijk voelen en het gevoel hebben dat anderen ook iets doen’, zegt Steg.

‘Veel mensen vinden ook dat aanpassingen aan het klimaat een taak voor de overheid is. Dat is wat mij betreft niet helemaal waar. Je kunt ook zelf veel doen, bijvoorbeeld door de stenen in je tuin te vervangen door groen. Dat is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook prettig voor jezelf, omdat je geen hitte-eiland meer hebt.’

Of Nederlanders werkelijk anders gaan leven in een warmer klimaat, durft de psycholoog niet te voorspellen. Steg: ‘Misschien gaan we siësta’s houden.’ Dat zou pas echt een omwenteling zijn in het koude Holland. Geen ijspret, maar een middagslaapje. Maar zo ver is het voorlopig nog niet.

36 kinderen onwel tijdens jeugdkamp in Leusden – wat ging er mis?

Donderdag kwam plotsklaps een einde aan het jeugdkamp van de christelijke gemeenschap Rijnsburg. 36 kinderen moesten worden afgevoerd naar het ziekenhuis. Ze waren oververhit geraakt en sommigen vielen flauw. Hoe kon het misgaan? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden