Gaan Nederlandse Marokkanen de straat op in Al Hoceima?

Donderdag vindt in Al Hoceima de 'historische demonstratie' plaats waarvoor Marokkanen uit de Europese diaspora zijn opgeroepen deel te nemen. Wat doen de Nederlandse Marokkanen, van wie velen uit deze omgeving komen?

Maartje Bakker
Strandgangers in Al Hoceima. De badplaats trekt dit jaar minder toeristen. Beeld Hollandse Hoogte / Frans Lemmens
Strandgangers in Al Hoceima. De badplaats trekt dit jaar minder toeristen.Beeld Hollandse Hoogte / Frans Lemmens

Zijn vrouw bleef thuis. Ze had gezien hoe de politie in het noorden van Marokko de mensen opjoeg, hoe demonstranten stenen naar de agenten gooiden, hoe traangas en waterkanonnen werden ingezet. 'Ze zei: dag Mo, daar ga ik niet heen met de kinderen', vertelt Mohammed Mohandis (32).

Hij ging zelf wel. Zoals elk jaar. En toch anders. 'Als ik als ex-parlementariër kan bijdragen aan de rechtsstaat, dan moet ik dat niet laten', zegt Mohandis. Hij was PvdA-Kamerlid, maar viel na de verkiezingen buiten het parlement. Pas in september begint hij aan een nieuwe baan in het onderwijs. Nu hoopt hij dat door zijn aanwezigheid de eisen van de betogers in de Rif serieuzer worden genomen.

'Ik geef om mijn familie en vrienden hier', zegt hij. 'En ik zie hoe krom sommige dingen zijn. Mijn broertje had tijdens een vakantie jaren terug een neusbloeding die niet wilde stoppen. Hij werd meteen geholpen in het ziekenhuis, anderen die niet konden betalen niet. Het is mijn grootste ergernis op vakantie: alles is te koop.'

Al maandenlang protesteren de Riffijnen tegen corruptie, voor betere scholen en ziekenhuizen, en sinds kort ook voor het vrijlaten van de opgepakte demonstranten. Veel Nederlandse Marokkanen volgen die protesten op de voet. Het merendeel van hen is uit deze regio afkomstig, en dan vooral uit de omgeving van Nador en Al Hoceima. Het Nederlandse Centraal Bureau voor de Statistiek gaf er in 2009 de cijfers bij: uit de regio Nador is 7 procent van de bevolking naar Nederland vertrokken, en vanuit de omgeving Al Hoceima 5 procent.

's Zomers keren velen van hen terug in glimmende auto's met Nederlandse kentekens. Het was de reden dat protestleider Nasser Zafzafi, vlak voordat hij in de cel verdween, een 'historische demonstratie' aankondigde voor donderdag 20 juli. Hij hoopte dat de Marokkanen uit Europa hun broeders in de Rif zouden steunen.

Mohammed Mohandis in Nador. Beeld Mohamed Oussellmam
Mohammed Mohandis in Nador.Beeld Mohamed Oussellmam

Verdeeldheid

Zoals het gezin Mohandis verdeeld is, zo geldt dat ook voor de rest van de Marokkaanse Nederlanders. Een deel heeft geen zin in demonstraties en slaat een jaar Marokko over. Mohandis ziet dat er veel minder Marokkaanse Nederlanders in Nador zijn dan in andere jaren omstreeks deze tijd. Hij pikt ze er zo uit op straat en in de restaurants: aan het tasje dat ze op hun buik dragen, het accessoire dat ook in Nederland hun handelsmerk is. Maar ze vullen de restaurants niet zozeer als anders, ze rijden niet zo massaal in hun auto's stapvoets langs de boulevard met palmbomen, en de marktkooplui klagen over de omzet.

Anderen willen juist bij het protest van 20 juli zijn. Redwan Ajari (24), student technische bestuurskunde uit Bergen op Zoom, nam in plaats van de auto het vliegtuig naar Al Hoceima, zodat hij op tijd aan zou komen. 'Ik begrijp waar de mensen mee zitten en wil ze steunen', zegt hij.

Ook hij zag het onrecht in zijn eigen familie. Zijn tante is als verpleegster verantwoordelijk voor het inenten van de kinderen in de regio. Vorig jaar begaf de koelkast het waarin de vaccins worden bewaard. Tante kreeg opdracht de bedorven vaccins, die niet meer werkten, toch te gebruiken. Toen ze protesteerde, werd ze geschorst. Uiteindelijk gaf de rechter haar gelijk, maar het achterstallig loon heeft ze nog steeds niet binnen.

Ajari vroeg zich wel even af: kom ik het land wel in, of erger? Hij had zich laten zien bij Nederlandse demonstraties, zoals bij die voor de Marokkaanse ambassade in Den Haag. Maar de douane gaf geen problemen, en nu kijkt hij uit over de baai van Al Hoceima, erkend als een van de mooiste baaien ter wereld. Hij draagt een blauwgroene djellaba met gouden stiksels - een kledingstuk dat als voordeel heeft dat je het makkelijk uit kunt gooien op het strand. Maar op 20 juli verruilt hij die voor een blauwe djellaba met een witte kraag, zoals Zafzafi vaak droeg.

Dreigement

De stemming in Al Hoceima is dinsdagavond nog ontspannen. Een maand eerder stonden er tientallen politiebusjes op het centrale plein om protesten te verhinderen. Nu is de grimmigheid verdreven door ballonnen met Sponge Bob erop en vrouwen die hennatatoeages zetten.

Maar de demonstratie van 20 juli is officieel verboden, met een beroep op het zomerseizoen en het feit dat alleen erkende organisaties protesten mogen houden. De lokale autoriteiten deelden mee dat alles in gereedheid is gebracht om de demonstratie te verhinderen. Noem dat gerust een dreigement. Op woensdag trokken de busjes van de ordediensten in optocht de stad binnen.

Mohandis heeft kritiek op de repressieve aanpak. 'Elk mens heeft het recht zich uit te spreken', vindt hij. 'Vreedzame demonstranten moet je niet oppakken. Dat is alsof je een vulkaan volpropt met bakstenen. Op de lange termijn ontploft het alleen maar harder.'

Syrische toestanden

Toch zijn er ook Marokkaanse Nederlanders die het optreden van de autoriteiten begrijpen. De vrees bestaat dat de protesten kunnen leiden tot chaos en Syrische toestanden. Mohandis' eigen vrouw is van die school.

Anderen vinden simpelweg dat de Riffijnen niet moeten zeuren. Mohandis heeft daar geen begrip voor. 'Het is makkelijk om met je mooie auto patserig te doen op de boulevard en te doen alsof het in Marokko fantastisch gaat. Donder op! Je eigen tante krijgt niet de zorg die ze nodig heeft als ze moet bevallen. Ik ben niet tevreden over de emancipatie van die minderheid van de Marokkaanse Nederlanders die vindt dat anderen niet mogen demonstreren. Mijn vader durfde als gastarbeider zijn baas nooit tegen te spreken. De nieuwe generatie wel. Gun dat ook een ander, in Marokko.'

Aan de weg tussen Nador en Al Hoceima, die slingert langs een adembenemende, rotsachtige kust, doemt het ene na het andere paleisje op. Er zijn huizen bij die iets weg hebben van een Aziatische tempel, andere hebben iets Italiaans met balkonnetjes met een reling van zuiltjes. Niets lijkt te extravagant. De Marokkaanse emigranten gingen, en ze kwamen niet zelden terug met geld.

Marokko ontvangt de verloren zonen en dochters iedere zomer met open armen. Bij vliegvelden wordt melding gemaakt van de Operatie Welkom. En ook al ben je nog ze verwesterd, de Marokkaanse overheid zal je altijd blijven aanduiden als Marokkaan Wonend in het Buitenland.

Deze groep moet zijn invloed gebruiken, vindt Mohandis. 'Je bent zelf ook verantwoordelijk voor dingen die mis zijn. Als je wordt aangehouden door de politie, is het heel verleidelijk geld te geven, om van het gedoe af te zijn. Maar je kunt ook tegen zo'n agent zeggen: ik doe hier niet aan mee, en anders ga ik wel op vakantie naar een ander land. Het toerisme is hier economisch van wezensbelang, en het is iets wat Marokko kan verliezen.'

Notities uit Al Hoceima

Hassan Bahara en Nadia Ezzeroili beschrijven om en om de opstand op de Rif die deze zomer tot een hoogtepunt komt. Lees hier de artikelen die we er eerder over schreven.

Aflevering 4: Hicham is klaar om gevangen genomen te worden. 'We zijn deze hogra zat, daarom gaan we de straat op.'


De protesten

De protesten in de Rif begonnen in oktober 2016 met de tragische dood van vishandelaar Mohsin Fikri, die omkwam door de pers van een vuilniswagen. Zijn begrafenis mondde uit in een demonstratie tegen de minachting door de autoriteiten die Fikri zou hebben ondervonden. In de tijd erna bleven de Rifbewoners demonstraties houden in Al Hoceima - ze rammelden met pannen of organiseerden stakingen. Nasser Zafzafi groeide uit tot protestleider en benadrukte steeds de vreedzaamheid van de betogingen. Hij formuleerde een waaier aan eisen, van een universiteit tot Rif-museum. Zafzafi werd eind mei 2017 opgepakt nadat hij een imam had onderbroken die in een moskee preekte tegen de protesten. In zijn kielzog verdwenen tientallen activisten achter de tralies. Het was ramadan en de inwoners van Al Hoceima gingen elke avond de straat op om vrijlating van de gevangenen te eisen. Het karakter van de demonstraties werd minder vreedzaam, met stenen gooiende jongeren. Tijdens het Suikerfeest werd een protest gewelddadig uiteen gedreven door de ordetroepen. Ook onder de agenten vielen gewonden.

Protest in Al Hoceima, 11 juni. Beeld afp
Protest in Al Hoceima, 11 juni.Beeld afp

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden