Reportage Winkeliers

Gaan na de boeren nu ook de winkeliers staken op het Malieveld?

Veel winkelstraten in middelgrote steden leefden niet meer op na de recessie. De leegstand neemt toe. De branchevereniging van winkeliers schreef een brandbrief aan Den Haag. ‘Het een optelsom van regels en verplichtingen die ons nekt.’ In het Brabantse Oss, een winkelstad voor de regio, loopt het winkelaanbod zienderogen terug. 

Winkelleegstand in het stadscentrum van Oss. Beeld Marcel van den Bergh

Het is woensdagmiddag tussen de buien door niet bepaald een vrolijk stemmende wandeling door de binnenstad van Oss: Miller & Monroe, sinds twee maanden dicht. ‘Laat 800 vierkante meter achter’, zegt centrummanager Jack van Lieshout. Cool Cat, halfjaar dicht. Steps, vorig jaar gesloten. Miss Etam, al drie jaar dicht. ‘Dat is een lastige: boven meer vierkante meter dan beneden, roltrappen én trappen.’

Verderop nog meer leegstand: een lokale kledingzaak en aanpalende tassenspeciaalzaak, damesmode Bonita, Kijkshop, MS Mode. In de oude V&D, waarvan het logo nog steeds op de gevel prijkt (‘voor de nostalgie’), zit tijdelijk een popup-store van Shoeby en een speelgoedoutlet.

Zo’n veertig winkelpanden staan momenteel leeg in het centrum van Oss, 16 procent van het totale winkelbestand. ‘Dat is veel’, erkent Van Lieshout van Centrummanagement Oss (CMO), de belangenvereniging van winkeliers en horeca-ondernemers. ‘Het was lange tijd 8 procent. Meestal zie je na een recessie het winkelgebied weer opleven. Maar na de banken- en economische crisis van tien jaar geleden zien we een totaal ander consumentengedrag. Vooral jongeren zijn nu vooral online aan het shoppen.’

Macht van online-giganten

Winkeliers in heel Nederland hebben het moeilijk, vooral in de middelgrote steden. Branchevereniging INretail heeft daarom woensdag namens 13 duizend non-foodwinkels in Nederland alarm geslagen. ‘In de Nederlandse winkelstraten smeult een veenbrand en de overheid voegt daar voortdurend zuurstof aan toe’, schrijft INretail-directeur Jan Meerman in een brandbrief aan de Tweede Kamer. Hij hekelt de strenge regelgeving, de belastingdruk, de hoge parkeertarieven en de ongebreidelde macht van Alibaba of andere online-giganten  die steeds meer gewone winkeliers nekken.

Meerman citeert met instemming een alarmerende mail die hij onlangs van een winkelier uit Sneek ontving. ‘Hoeveel leden hebben u al gevraagd om te gaan staken, het Malieveld vol te zetten?’, schrijft Ingrid Kramer van Ills Lingerie. ‘Wij hebben weliswaar geen stikstofprobleem of Pfas in de grond, maar kampen met een optelsom van regels en verplichtingen die ons nekt.’

Gaan na de boeren, bouwvakkers en leraren nu ook de winkeliers demonstreren op het Malieveld? Centrummanager Van Lieshout moet daar wel om lachen. ‘Dat is een beetje me too-gekte’, zegt hij. ‘Maar het is wel goed om de urgentie van de problematiek kenbaar te maken. Niet alleen Oss, bijna alle middelgrote steden kampen met te veel leegstand in het winkelgebied.’

De echte prijsvechters in het lage segment en de exclusieve zaken in het topsegment draaien redelijk tot goed in Oss. Het zijn de zaken in het middensegment die het lastig hebben. Terwijl zulke zaken voor de aantrekkingskracht van winkelcentra juist zeer belangrijk zijn, legt hij uit. ‘Kijk naar Miller & Monroe, dat is echt een formule die bij ons past, bij het dna van een ietwat vergrijsde arbeidersstad. Doodzonde dat zo’n landelijke modewinkelketen dan failliet gaat.’

Voor het aanblik van de winkelstraat is de etalage van een leegstaande winkel aangekleed. Beeld Marcel van den Bergh

Gevarieerd winkelaanbod 

Hij signaleert een toenemende druk om winkelpanden om te vormen tot appartementen of horeca-gelegenheden. Maar een winkelstad heeft ook gewoon een gevarieerd winkelaanbod nodig, stelt hij, en kan niet alleen bestaan uit restaurants of andere horeca. ‘De rek is er ook snel uit’, zegt Van Lieshout wandelend over de Heuvel, het centrale plein van Oss. ‘Je kunt maar één biefstuk eten op een avond.’

Voor het lege pand van Miss Etam verzucht hij: ‘Dit is eigendom van een verzekeraar. Het zit in de vastgoedportefeuille van zo’n bedrijf en zolang dat verder positief is, doet het ze weinig pijn dat dit pand al drie jaar leeg staat. Maar er komt een keer een omslagmoment waaroeen projectontwikkelaar het kan verwerven en kan herontwikkelen tot appartementen boven en winkelruimte beneden.’

Dat is een oplossing die op meer plaatsen in de binnenstad soelaas heeft geboden: door de verhuur van appartementen boven de zaak kan de huurprijs van de winkel zelf getemperd worden.

Het CMO probeert ook jonge ondernemers te helpen en te stimuleren om een winkel te openen. Van Lieshout constateert dat het internet weliswaar een bedreiging is. ‘Maar het kan ook andersom werken: dat een internetondernemer een fysieke winkel wil openen’, aldus de stadsmanager. ‘Dat hebben we al gezien met een wijnhandel en een vintage-winkel. En nu zijn twee dames ook bezig om vanaf internet fysiek te gaan, maar daar mag ik helaas nog niets over zeggen.’

Vergroening van straten

De stadsmanager wijst ook op andere positieve ontwikkelingen, zoals de vergroening van sommige straten of de verfraaiing van winkelgevels (waarvoor een speciaal subsidiepotje is). In het leegstaande winkelpand van Bonita heeft een andere lokale modewinkel een etalage ingericht met haar kledij. Van Lieshout: ‘Dat staat beter in het straatbeeld dan zo’n lege etalage. We zorgen ook dat krantjes en post van de mat blijven of de ramen worden gezeemd. Dat proberen we met meer leegstaande panden te doen, dan valt het minder op.’

Bekijk hieronder de opkomst en ondergang van grote winkelketens in Nederland:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden