NieuwsBelarus

‘Ga weg, ga weg!’ roepen de arbeiders tegen Loekasjenko

Meer dan een kwarteeuw oefende Loekasjenko net zoveel macht uit over de bevolking van Belarus als hem beliefde. Nu verliest hij zelfs de steun van de gezagsgetrouwe arbeiders van de staatsfabrieken. De beelden van hoe hij werd uitgejouwd, geven de demonstranten hoop. Maar hij is nog niet zijn hele machtsbasis kwijt.

De arbeiders van de staatsfabriek bij het bezoek van Loekasjenko.Beeld REUTERS

Aleksandr Loekasjenko is halverwege een zin als het gebeurt. Voor hem, op het terrein van de MZKT staatsfabriek voor militaire voertuigen, welt een leus op vanuit de toehoorders van de president. Eerst is het één fabrieksarbeider die zijn mond opentrekt, maar onmiddellijk sluiten anderen zich aan. En dan wordt duidelijk wat ze roepen. ‘Ga weg! Ga weg! Ga weg!’

Zesentwintig jaar lang haalde niemand in Belarus het in zijn hoofd om Aleksandr Loekasjenko te onderbreken. Nog geen week geleden sloten Loekasjenko’s veiligheidsdiensten 7 duizend mensen op wegens deelname aan een vreedzaam protest. Mensen werden gemarteld voor het opentrekken van hun mond. Zeker twee demonstranten moesten die daad bekopen met de dood – en dat zijn alleen nog maar de slachtoffers in de meest recente week van ruim een kwarteeuw van schrikbewind.

Nu is de angst weg. Loekasjenko stopt met praten en kijkt aangeslagen om zich heen. Dan buigt hij zich langzaam naar de microfoon en zegt ‘dank u wel’, alsof hij even de indruk heeft dat hij maandagochtend niet is uitgejouwd, maar weer is toegejuicht, zoals fabrieksarbeiders sinds 1994 gedaan hebben.

Maar Loekasjenko begrijpt wel degelijk dat hij nu zelfs de steun van de staatsfabrieken kwijt is. Ontslagdreiging en extra betaling krijgen de werknemers van de fabrieken niet meer aan het klappen. Nu zijn ze veranderd in tegenstanders, net als mijnwerkers, artsen, leraren, medewerkers van de staatstelevisie.

Het moment bij de MZKT staatsfabriek werd maandag al Loekasjenko’s ‘Ceausescu-moment’ genoemd. De Roemeense dictator organiseerde in 1989 ook een bijeenkomst om zijn gezag te herstellen en stuitte op een woedende menigte die hem uitjouwde. Kort daarna werd hij geëxecuteerd.

Maar Loekasjenko heeft nog altijd het monopolie op geweld: het leger, veiligheidsdienst KGB en de politie zijn hem niet afgevallen, op een paar agenten na. Onder hen bevinden zich mensen die veel te verliezen hebben bij de ineenstorting van het regime. Zo deed Aleksandr Barsoekov, viceminister van binnenlandse zaken, zelf mee aan de marteling van gedetineerden, volgens vrijgekomen demonstranten.

Wel suggereerde Loekasjenko gisteren voor het eerst bereid te zijn tot een machtsoverdracht op zijn voorwaarden. Hij zei een grondwettelijk referendum te willen houden, maar alleen als de protesten stoppen. Nieuwe verkiezingen, zoals de demonstranten eisen, sluit hij uit. ‘Tenzij jullie me vermoorden, zullen er geen nieuwe verkiezingen komen’, zei hij tegen de werknemers van de fabriek.

Het maakte geen indruk op de demonstranten. Die vermoeden dat Loekasjenko’s voorstel enkel bedoeld is om een eind te maken aan de protesten en noemden hem een ‘leugenaar’. Ze vinden dat het nu hun beurt is om te bepalen wat er gebeurt.

Duizenden mensen trokken gisteravond naar een detentiecentrum in Minsk om de vrijlating van de opgepakte demonstranten te eisen. Er worden nog zeker honderd mensen vermist. Daarna trokken de demonstranten naar de beruchte gevangenis aan de Okrestinstraat, waar tal van gedetineerden vorige week gemarteld zijn. Sommige activisten waarschuwden demonstranten om geen leuzen te scanderen voor de gevangenis, omdat vastgehouden demonstranten dan ernstig gestraft kunnen worden.

Ondertussen barstte er een strijd los in de gebouwen van de staatsomroep. Medewerkers van de propagandakanalen sloten zich aan bij landelijke stakingen tegen een zesde termijn van Loekasjenko. Live-uitzendingen toonden een verlaten studio. De medewerkers van staatskanaal ONT, de tweede zender van het land, kozen een andere manier om hun onvrede te uiten: ze toonden de nu al historische beelden van de uitgejouwde Loekasjenko.

Kan Loekasjnko op Poetin rekenen?

Volgens Loekasjenko, leider in nood van Belarus, schiet buurman Poetin hem te hulp, mocht hij nog verder in het gedrang komen. De recente geschiedenis leert dat de Russische president voor dat soort interventies niet terugschrikt. Zal hij ook nu in actie komen?

Loekasjenko belooft macht te delen; journalisten van staatsomroep keren zich tegen hem

Als een dictator na 26 jaar alleenheerschappij zegt dat hij de macht wil gaan delen, weet je wel hoe laat het is. President Loekasjenko deed met die belofte maandag een uiterste poging om honderdduizenden boze Belarussen te bedaren. Zelfs journalisten van de staatsomroep hebben zich nu tegen hem gekeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden