Ga toch zwemmen op de bagger

Nederland zit omhoog met miljoenen tonnen baggerslib. Een ingenieursbureau wil oude vuilstortplaatsen leeghalen en ze met de vervuilde modder vullen....

Door Marieke Aarden

Er valt veel te baggeren in een delta-achtig land als Nederland, dat ook nog eens vergeven is van rivieren die bevaarbaar moeten blijven. Zo veel zelfs, dat Nederland zich inmiddels met honderd miljoen kuub zwaar vervuild slib geen raad weet.

Van alles is al geprobeerd om van de baggerberg af te komen: dure depots aanleggen, er stenen en grind van bakken, slib laten rijpen tussen wilgenbomen, die via hun wortels de verontreiniging uit de bagger opnemen, waarna het hout als biomassa aan energiecentrales wordt verkocht. Het bleven kleine oplossingen voor een groot probleem.

Die nood heeft adviesbureau Royal Haskoning op het idee gebracht oude vuilstortplaatsen om te bouwen tot baggerdepots. Uiteindelijk kan dit zelfs een natuurgebied of recreatieplas worden. Zwemmen in de bagger, is de zonnige kijk van ir. Willem van Vossen van het bureau.

Van Vossen onderzocht oude vuilstorts uit de jaren vijftig tot zeventig van de vorige eeuw en ontdekte dat er vrijwel geen verontreiniging weglekte.

Natuurlijke processen hadden decennia lang hun werk grondig gedaan. Onder de zuurstofloze condities braken bacteride olieachtige vervuiling af en werden veel chemische verontreinigingen en zware metalen vastgelegd, zodat de verontreiniging niet doorsijpelde in bodem en grondwater.

'Als dit geldt voor huishoudelijk afval zal dit waarschijnlijk ook opgaan voor bagger', zegt Van Vossen. Hij knoopte de twee zaken aan elkaar. 'De vuilstort leeghalen, folie op de bodem en daarna de put opnieuw gebruiken, dit keer om er bagger in op te bergen.'

Maar ir. Arnout van Diem van grondreinigingsbedrijf BioSoil in Hendrik Ido-Ambacht bestrijdt dat de beide processen analoog zijn. 'De natuurlijke processen bij vuilstort worden gei¿nitieerd door verrotting. Het is niet gezegd dat dit bij baggerspecie per definitie ook zo verloopt.

Het water uit de bagger laten lopen om het op te bergen volume ervan te verminderen, is volgens Van Diem ook problematisch. 'Indikken is moeilijk bij dat sterk verontreinigde slib, dat doorgaans nauwelijks ontwatert. De bagger moet bovendien worden afgedekt om te voorkomen dat het opnieuw in water oplost', zegt de directeur van BioSoil.

Voor Van Vossens plan is keuze genoeg; Nederland kent 3800 vuilstortplaatsen. Van Vossen somt de voordelen op. Het slib kan dichtbij huis worden gestort en dat voorkomt gesleep met bagger over grote afstanden. Dat scheelt niet alleen in kosten maar ook in vervuiling; schepen en vrachtwagens hoeven immers niet meer met ladingen bagger door Nederland te sjouwen, wat nu moet omdat er maar een paar grote baggerlocaties zijn: in het Ketelmeer (IJsseloog), de Kaliwaal (Gelderland) en de Amerikahaven in Amsterdam.

De oude storts moeten eerst worden leeggehaald. En omdat dit grondstoffen oplevert, wordt dit afvalmining genoemd. Veel storts bevatten bouw-en sloopafval en dat kan als puingranulaat voor wegfunderingen worden gebruikt. Zand uit de stortplaatsen kan in een geluidswal worden benut. Afvalmining brengt dus nog geld op ook.

Zodra de stortplaats is ontgraven, kan na afdichting van de bodem met folie de baggerstort beginnen. Bovenop de laag slib kan weer water stromen. Daardoor wordt de bagger onder zuurstofloze omstandigheden gebracht, wat het vastleggen van zware metalen versnelt.

'Zo transformeren we een stortplaats waar allerlei afval onder ongecontroleerde omstandigheden werd gestort tot duurzame onschadelijke slibdepots. Na vijf jaar is deze plek geschikt voor recreatie', merkt Van Vossen op.

Niettemin verwacht hij grote maatschappelijke weerstand. Bestuurders moeten de bevolking beter uitleggen dat de nood met opslag van bagger niet meer te overzien is en dat het Nimbyeffect Not In My Backyard verleden tijd is.

Bovendien worden omwonenden niet enkel met nadelen opgescheept. 'Burgers worden verlost van een voormalige stortplaats gifbelt in de volksmond en ze krijgen er een plas voor watersport voor terug. Ze kunnen zwemmen boven de bagger.'

Voor zichzelf ziet Haskoning uiteraardook rollen weggelegd. Het depot en zijn omgeving ontwerpen bijvoorbeeld, maar ook metingen uitvoeren. Aangetoond moet worden dat tot in lengte van jaren geen schadelijke stoffen ontsnappen naar de omgeving. Dit monitoren kan de angst van de bevolking voor zo'n baggerput dempen, leert de ervaring.

Het idee krijgt niet overal bijval. 'Je weet niet wat je tegenkomt in die oude vuilstorten', zegt ir. Han de Kreuk, onderzoeker bij BioSoil. Zelf deed De Kreuk twintig jaar geleden onderzoek in oude huisvuilstorten.

'Veel afval verteert, maar veel ook niet. Tussen het huisvuil zat veel kunststof en dat ligt als een paraplu op het afval. Het water loopt eromheen, waardoor hele lagen afval droog bleven en daardoor niet konden afbreken. Voor afbraak is natheid nodig.

'Zo konden we na vijftien jaar nog zien waar het afval van het kerstdiner lag: de kalkoenbotten leken gisteren afgekloven,de dennentakken waren intact en we vonden nylon kousen terug. Dat betekent dat je een complete afvalscheidingsfabriek naast zo'n afvalstort moet zetten, tenzij je het afval direct naar de verbrandingsoven brengt. Maar dat maakt het plan er niet rendabeler op.'

Ook dr. ir. Chris Zevenbergen van bouwbedrijf Dura Vermeer een mogelijke gegadigde voor de exploitatie van een baggerdepot zegt dat eerst een proefsleuf van boven naar onder gegraven moet worden om te zien wat er in de stort ligt. 'Asbest is geen stof die je naar boven wilt halen en in veel bouwen sloopafval uit die periode zit asbest.'

Met slib de tweede Maasvlakte bouwen, vindt hij aantrekkelijker. 'Je raakt grote hoeveelheden kwijt en omdat er geen mensen wonen, zal er weinig weerstand zijn. Want, dat je kunt zwemmen in de bagger, zoals Haskoning beweert, dat zou ik zo algemeen niet durven zeggen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden