Ga eens een uurtje op de bank liggen

Hoe meer uren, hoe beter. Zeker bij banken en advocatenkantoren is dit de norm. Toch groeit het besef een lange werkweek niet leidt tot meer kwaliteit. Soms een dag vrij wel.

Beeld -

Het was bedoeld als grapje. In het meinummer van het reünistenblad van het Amsterdamsch Studenten Corps plaatste advocatenkantoor Van Doorne een paginagrote advertentie. Te zien is opa Adrie, met de blik van iemand die denkt aan zijn sterflijkheid: 'Juli vorig jaar heeft Sophie hier voor het laatst gegeten', is de hoofdtekst.


In een bijschrift staat: 'Bij Van Doorne geloven we in mensen die op meerdere gebieden hun talenten ontwikkelen. We begrijpen dat je hier tijd in moet investeren en dat je daarvoor je vrienden en familie van minder ziet. Maar dan werk je wel bij van Doorne.'


Een knipoog, zei het advocatenkantoor nadat het was bedolven onder een golf van kritiek. Toch biedt de advertentie een inkijkje in een cultuur waarin overwerken - al dan niet uitbetaald - stevig wordt gecultiveerd.

Beeld -

Reacties

Een cultuur waarin advocaten, consultants, bankiers en managers die om kwart voor zes naar huis gaan 'een middagje vrij' nemen. De norm is eerder een week van tachtig uur of meer draaien. En heb je eens niets te doen, dan nog ga je nooit als eerste naar huis gaat, zeker niet als de baas er nog zit. Op plekken als de Amsterdamse Zuidas is prestige meetbaar in salaris, maar zeker ook in overuren. De besten maken de langste weken en verdienen daarom het meest.


Dat die cultivering op normale stervelingen wat vreemd overkomt, bleek uit de reacties die het advocatenkantoor kreeg op de advertentie. Een vaak gehoord punt van kritiek was: jullie negeren dat de overwerkcultuur ook een heftige schaduwzijde kent. In Japan hebben ze sinds jaar en dag een woord voor 'dood door overwerk' - karoshi - maar ook in andere landen nemen de excessen toe.


De treurigste voorbeelden van hoe het niet moet, zijn misschien wel Moritz Erhardt en Sarvshreshth Gupta. Erhardt, een 21-jarige stagiair van Bank of America werd dood onder de douche aangetroffen na een werkmarathon van 72 uur - drie keer de zogenoemde magic roundabout (werken, snel thuis douchen en terug naar kantoor). Gupte, een 22-jarige stagiair van Goldman Sachs overleed op zijn parkeerplaats nadat hij twee nachten achter elkaar had doorgewerkt.

Werknemers lunchen in de pauze buiten in de zon rond het Amsterdamse WTC op de Zuidas. Beeld anp

Regels aanscherpen

Tragische lotgevallen die voor een aantal banken op Wall Street en in de Londense City aanleiding waren om de regels aan te scherpen. Zo werd vorige maand bekend dat de zakenbank Goldman Sachs breekt met de trend om ambitieuze stagiaires zo lang mogelijk te laten werken. De nieuwe lichting kreeg bij de aanvang van hun stage te horen dat ze niet voor 7 uur 's ochtends op kantoor mogen verschijnen en voor middernacht weer moeten vertrekken.


Ook verplichtte de bank zijn analisten vrij te nemen op zaterdag. Credit Suisse en Bank of America Merrill Lynch zeiden tegen hun jonge werknemers dat ze ten minste vier weekenddagen per maand moeten ontspannen.


Een goed teken volgens The New Yorker in het artikel The cult of overwork. Dit soort veranderingen - hoe klein ze ook zijn - laten zien dat de manier van denken in deze tak van sport eindelijk aan het veranderen is. Heel langzaam komt het besef dat niet tijd het middel is om productiviteit te meten, maar de kwaliteit van het werk zelf.


Volgens het artikel blijft het raar dat dit besef nu pas aan slaat en bovendien na kritiek van buitenaf. Studies die het verband tussen overwerk en productiviteit onderzoeken, concluderen al jaren dat er een negatieve correlatie bestaat tussen de kwaliteit van geleverde arbeid en overwerk.

Vermoeidheid en instelling

Zo zei Jac van der Klink, hoogleraar duurzame inzetbaarheid in arbeid, onlangs in de Volkskrant dat de productiviteit bij lange werkdagen om twee redenen afneemt. Behalve vermoeidheid, speelt ook de instelling een rol. 'Als je tien uur de tijd hebt om iets te doen, dan doe je er tien uur over.'


Uit studies blijkt bovendien kan excessief overwerk kan leiden tot allerlei psychische en lichamelijke klachten: van verhoogd drankgebruik, slapeloosheid, depressies tot in het uiterste geval zelfs zelfmoordneigingen. Ook hier hebben de Japanners een woord voor: Karojisatsu.


Nederland is geen Japan, maar ook op plekken als de Amsterdamse Zuidas wordt flink overgewerkt. 'Wat je in algemene zin ziet, is dat we de afgelopen jaren, ook in Nederland, met minder mensen meer zijn gaan doen', zegt Hans van der Spek van adviesbureau Berenschot, die eerder meewerkte aan een onderzoek naar overwerk in Nederland.

Nieuwe werken

Volgens Van der Spek wordt het steeds makkelijker om extra uren te maken. 'Dat is de gevarenkant van wat we vroeger het Nieuwe Werken noemde. Vroeger moest je fysiek naar kantoor om te werken, dus ook al het overwerk gebeurde daar. Nu, dankzij de smartphone bijvoorbeeld, is dat al lang niet meer zo.'


Van der Spek ziet her en der wel tegenreacties ontstaan, zoals bedrijven die verbieden na 22.00 uur werk gerelateerde e-mails te sturen. 'Maar dat zijn vooral voorbeelden uit het buitenland. Hier op de zuidas ben ik ze nog niet tegengekomen.'


Misschien dat de revolutie begint bij het advocatenkantoor Van Doorne, afgaande op de reactie daags na de publicatie van de advertentie. 'Bij Van Doorne is work-life balance een thema dat ons aan het hart gaat. Met onze wervingsadvertentie 'Opa Adrie' hebben we dat ironisch willen onderstrepen. Dat is niet gelukt. Dat hadden we ons beter moeten realiseren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.