G-kracht

Een simpel filmpje, dat had de Mexicaanse filmer Alfonso Cuarón in gedachten, toen hij het plan indiende voor ruimtespektakel Gravity. Twee astronauten in een puinstorm in de ruimte: hoe moeilijk kon dat zijn?

'Dit is een ramp, Alfonso. Dit werkt niet, dat werkt niet. Weet je nog dat je me járen geleden belde, over die kleine, zo makkelijk te maken ruimtefilm? Weet je dat nog, Alfonso? Wel, het is een rámp.'


Regisseur Alfonso Cuarón - 51, zwaar Mexicaans accent - doet een improvisatie van zijn vaste cameraman, het al vijf maal voor een Oscar genomineerde genie Emmanuel 'Chivo' Lubezki. Jeugdvrienden zijn de twee, opgegroeid in Mexico-Stad en aldaar gezamenlijk en voortijdig van de filmacademie geschopt, waarna ze na jaren ploeteren internationaal doorbraken.


Vijf speelfilms maakten Cuarón en Lubezki al samen, waaronder het wereldwijde arthousesucces Y tu máma también (2001) en de dystopische sf-thriller Children of Men (2006). Daarna werd het even stil rond de regisseur, die verzeild raakte in wat ze in Hollywood development hell noemen, de fase waarin onduidelijk is of de studio je filmproject wel of niet van de grond tilt.


Cuarón: 'Toen ik het scenario schreef, dacht ik aan iets overzichtelijks. Twee astronauten in de ruimte, meer niet. Wel met special effects natuurlijk, maar in mijn visie rechttoe rechtaan. Pas later ontdekte ik dat wat ik voor ogen had - gewichtloosheid realistisch filmen - nog helemaal niet kon.'


James Cameron, specialeffectspionier en 3D-propagandist (Avatar), adviseerde zijn collega te wachten tot de technologie nog wat jaartjes verder was geëvolueerd. Nu het resultaat er eindelijk is, in zeldzaam gaaf 3D, spreekt Cameron ruimhartig van de 'beste ruimtefilm ooit gemaakt'.


De set van Gravity bestond uit wat Cuarón een 'witte grot' of 'de box' noemt. 'Stel je rijen computers voor, aan de randen van een grote ruimte bekleed met licht, met een grote robotarm in het midden, op een soort vrachtwagen.' Aan die arm hingen beurtelings hoofdrolspelers Sandra Bullock en George Clooney in hun astronautenpak. Soms halve dagen lang, gewoon maar wat te hangen, terwijl cameraman Lubezki zijn regisseur vervloekte omdat de techniek weer eens haperde.


Klopt het dat u voor Gravity samenwerkte met NASA?

'Officieel niet. In de film wordt alles verwoest wat om de aarde cirkelt; dat is niet waar NASA voor staat. Maar er werkten wel veel mensen van NASA mee: astronauten, natuurkundigen. We hebben getracht zo plausibel en realistisch mogelijk te werk te gaan bínnen de vertelling, die vanzelfsprekend fictief is. Die storm van ruimtepuin die je in de film ziet, is een zeer precieze en gedetailleerde computersimulatie. Alles beweegt zonder weerstand, zonder wrijving, het botst en stuitert alle kanten op, maar niet zómaar alle kanten op.


'Michael Massimino, een van de astronauten die de Hubble repareerde, zag de film en zei: O, mijn God, het is identiek, zó was het daarboven. En Jean-Francois Clervoy (Franse NASA-astronaut, zag de film al twee maal, red.) dankte me uitvoerig. Zelf het geluid in de helm klonk in de bioscoop zoals hij het zich herinnerde. Dat die details kloppen, is te danken aan de medewerking van ruimte-experts.'


Boven de aarde zweven is in Gravity zowel prachtig als angstaanjagend.

'Het is een metafoor. De ruimte staat voor innerlijke ruimte, het innerlijk van de mens, dat zowel prachtig als angstaanjagend kan zijn. Uiteindelijk zijn we alleen in het universum. Niet als soort, maar als individu. Onze lichamen zíjn ruimtepakken. Als je geluk hebt, bestaat er enige radiocommunicatie met een ander persoon, die opgesloten zit in net zo'n pak. Verder is er niks behalve leegte.'


Er is wel veel muziek in uw ruimte.

'Geen geluid, maar wel muziek, ja. Want er is muziek in films. Stilte bestaat niet in de bioscoop. Stilte, dat is luisteren hoe de mensen naast je schuiven in hun stoel of popcorn eten. Als ik de stilte van de ruimte wilde overbrengen, realiseerde ik me, kon dat enkel door middel van contrast. Dus eerst luide muziek en dan plots niks. De illusie van stilte.'


Wat maakt George Clooney en Sandra Bullock in uw ogen tot geschikte astronauten?

'Kijk naar Clooney. Wat je ziet op doek, zo is hij echt: een groot anker. Overal waar hij komt, ook op de set, stelt hij iedereen op z'n gemak. En Sandra geeft nooit op: je kunt je niet voorstellen hoe fit ze was - ze hing of in haar ruimtepak, of in het krachthok. Vergeet niet: ze acteerden een film lang tegenover niks, alles om ze heen is later toegevoegd. En élk shot is voorgeprogrammeerd en wordt uitgevoerd door een robot. Er viel nog geen millimeter te improviseren, dat is heel moeilijk acteren.'


Kunt u het Kesslersyndroom uitleggen, het rampscenario waarop u Gravity baseerde?

'Een kettingreactie van ruimtepuin: brokstukken die een ruimtestation of satelliet treffen en zo een puinwolk veroorzaken die almaar aangroeit. Dat scenario komt van NASA zelf. Er zijn twee incidenten voorgevallen die vrij eng waren: een Chinese raket die een satelliet raakte, en een oude, slapende Russische satelliet die op een andere satelliet klapte, waardoor er puin vrijkwam. Natuurlijk is dat onvergelijkbaar met de catastrofe in Gravity, waarin het ruimtepuin bij elke omwenteling om de aarde wel iets treft. In werkelijkheid hangen die satellieten en ruimtestations niet allemaal in elkaars baan. Maar toen ik dat verontschuldigend tegen die astronauten mompelde, riepen ze: wat maakt dat nou uit man? Het lijkt nét echt.'


RUIMTESPEKTAKEL IN HET ECHT

André Kuipers heeft ruimtespektakelfilm Gravity nog niet gezien. De agenda van de Nederlandse astronaut is vooralsnog te vol, laat de Nederlandse tak van filmstudio Warner weten. Collega-ruimtegangers zagen de film al wel, en ze zijn lyrisch over het resultaat. Mike Massimino (foto), tweevoudig astronaut en Hubblereparateur (Twitter: @Astro_Mike), liet zich interviewen door The New York Times: 'De Hubble in Gravity ziet eruit als de echte Hubble, niet als een model. Ik vroeg de regisseur: hoe heb je dat zo gedetailleerd kunnen maken? Wat Gravity ook toont, is dat de ruimte gevaarlijk terrein kan zijn. Tijdens een ruimtewandeling is het risico dat er iets misgaat daadwerkelijk het grootst.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden