AnalyseOnline EU-top

Fysiek contact is de smeerolie van de EU, maar voorlopig gaat de EU-top per video

Het indammen van het coronavirus en het beperken van de sociaal-economische gevolgen staan vandaag centraal op een unieke digitale EU-top.

Mark Rutte, Sebastian Kurz en Angela Merkel in gesprek.Beeld EPA

Het enige voordeel van de pan-Europese lockdown is dat nachtelijke EU-toppen van de regeringsleiders voorlopig van de baan zijn. Videoconferenties tussen de leiders, zoals die donderdagmiddag, duren maximaal drie, vier uur. Langer houdt premier Rutte het niet vol om via zijn scherm naar zijn liebe Freundin Angela of cher ami Emmanuel te turen.

Het is behelpen, erkennen EU-ambtenaren en diplomaten. Fysiek contact is de smeerolie van de EU. Elkaar even bij de arm nemen, vergaderingen schorsen voor spoedberaad in kleiner verband, elkaar diep in de ogen kijken om te peilen waar de rode lijnen echt liggen, het maakt dat de EU met 27 landen überhaupt besluiten neemt. Nu dit tot een minimum is teruggebracht, verloopt alles stroever. Een beetje zoals surfen op woestijnzand.

Hoewel de coronacrisis ongekend is – duizenden doden, imploderende economie – heeft EU-president Michel heeft de leiders opgeroepen hun inbreng te beperken tot drie minuten. Let wel, met 27 leiders, Michel zelf, voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie, Eurogroepvoorzitter Centeno en ECB-voorzitter Lagarde, is de videovergadering dan al weer dik anderhalf uur gaande. Ervan uitgaande dat de leiders zich aan hun beperkte spreektijd houden, wat voor breedsprakigen als de Portugese premier Costa geen eenvoudige opgave is.

Leiders kunnen vervolgens op elkaar reageren, maar zonder direct visueel contact – en soms matige beeldkwaliteit – gebeurt dat veel minder dan bij normale EU-toppen aan één tafel. ‘Er is een totaal gebrek aan interactie’, zegt een betrokkene.

Geen magie van de tafel

Er kan ook niet geschorst worden om plooien glad te strijken, of om de vingers van een onwillige leider (bij wijze van spreken) tussen de deur te zetten. De politieke adviseurs van de premiers zitten niet in een belendende zaal, samen met een paar EU-topambtenaren, om conclusies zo bij te schaven dat ze voor eenieder verteerbaar zijn.

Maar wat bovenal ontbreekt is de ‘magie van de tafel’: leiders die, opgesloten met elkaar, zijn bereid over hun schaduw heen te springen omdat niemand dat doorvertelt. Bij een videoconferentie luisteren velen buiten beeld mee, zegt een ervaren diplomaat. Geen dertig leiders en voorzitters maar een paar honderd man volgt wat er gezegd wordt. Dat weerhoudt leiders van concessies en vergaande beslissingen.

Het komt nu nog meer aan op voorbereiding. Michel sprak dinsdag (bij hoge uitzondering) fysiek met de EU-ambassadeurs van de lidstaten. Dat zijn sowieso de enigen in Brussel die nog dagelijks bij elkaar komen. ‘Wij houden de Unie draaiende’, zegt een van hen. Michel legde de ambassadeurs de ontwerpconclusies van de EU-top voor. Verrassingen voorkomen is het devies want gekibbel per video laat zich moeilijk smoren.

Europees noodfonds

En wat er donderdag besproken wordt door de leiders is al explosief genoeg. Er ligt een breed gedragen verzoek van de Financiënministers om het Europees noodfonds deels leeg te trekken om de economische klappen op te vangen. Minister Hoekstra lag dwars, hij hield Italië en Spanje voor dat ze maar financiële buffers hadden moeten opbouwen. En opstelling die diplomaten verbijsterde. ‘Een Nederlandse middelvinger tegen het zuiden’, zei één van hen.

Rutte moet nu beslissen, het gebruik van het noodfonds vergt unanimiteit. En dan ligt er die andere granaat die negen regeringsleiders (onder wie Macron en Sánchez) woensdag naar binnen rolde: eurobonds om extra miljarden tegen de coronacrisis te genereren. Een groot taboe in de Tweede Kamer en de Bondsdag. De kans dat Rutte en Merkel dan even hun microfoon op mute zetten, is aanwezig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden