Fyra-verhoren: 'Die bodemplaat, dat was het nekschot'

Een dag voordat de voormalige baas van de Belgische spoorwegen NMBS, Marc Descheemaecker, op 31 mei 2013 bekend maakte dat de NMBS zou stoppen met de Fyra, had de Nederlandse NS dat besluit al genomen. Dat zei Descheemaecker vandaag tegen de parlementaire enquêtecommissie Fyra , die het debacle van die hogesnelheidstrein onderzoekt.

Marc Descheemaecker, gedelegeerd bestuurder NMBS (Belgische Spoorwegen)Beeld anp

De presentatie van Descheemaecker destijds schoot Nederlandse politici waaronder met name minister van Financiën Dijsselbloem volledig in het verkeerde keelgat. Nederland, dat nog probeerde uit te vogelen wat de consequenties zouden zijn van het stoppen met de Fyra, voelde zich door de Belg voor het blok gezet. Die liet met 'een paar fotootjes' zien hoe gevaarlijk de 'de trein van de hel' was. In een powerpoint toonde Descheemaecker een horrorshow op treinwielen met verbrande accu's, loszittende delen, sneeuwhopen tussen de elektrische bedrading en roestplekken op de treinassen.

De beelden werden gemaakt nadat Nederlandse Fyra-treinen circa veertig dagen hadden gereden. Nadat een bodemplaat van een van de treinen was gevlogen, werden alle Fyra's half januari 2013 stilgezet. 'Die bodemplaat, dat was het nekschot. Als stukken metaal van een trein afvliegen, is dat niet alleen een veiligheidsrisico voor de trein zelf, maar ook voor bijvoorbeeld mensen die bij een spoorwegovergang staan te wachten.'

De reden dat juist Dijsselbloem zo boos was over de presentatie van Descheemaecker was deels een financiële. De minister vreesde schadeclaims en problemen bij het terugkrijgen van het geld dat al voor de treinen betaald was, omdat de Belgische spoorbaas de fabrikant AnsaldoBreda zo door de mangel haalde. België liep dat risico niet, want de NMBS heeft nooit een euro aan de Italiaanse Fyra-bouwer betaald. Voor de enquêtecommissie toonde Descheemaecker zich daarover uiterst tevreden. Vooraf had hij op de Belgische radio gezegd. 'België is erin geslaagd om zonder één euro schade uit het dossier te stappen terwijl Nederland met de factuur blijft zitten.'

Troeven

Voor de commissie verhaalde de Belg over onderhandelingen met de Nederlanders die samen met de NMBS negentien treinen zouden kopen - 16 voor de NS, 3 voor de NMBS, die er oorspronkelijk elf zouden aanschaffen. Het eindresultaat van die onderhandelingen was dat het risico van de Fyra bij de Nederlanders zou komen te liggen. 'Aan het eind heeft de Belgische zijde alle troeven in handen', concludeerde commissievoorzitter Van Toorenburg met instemming van Descheemaecker.

Hij heeft in de jaren voorafgaand aan de aanschaf van de Fyra steeds met verbazing naar de Nederlanders gekeken, zei hij. Er waren vier Nederlandse partijen betrokken, waar alleen de NS ertoe deed, constateerde Descheemaecker. Maar de vier waren het volgens hem zelden eens. 'Dat heeft bijgedragen aan het probleem.'

Dat probleem was, zo stelde hij vast, uiteindelijk vooral AnsaldoBreda. Die had geen ervaring met hogesnelheidstreinen, was geen betrouwbare partner en had niet de slagkracht om een kleine bestelling tot een goed einde te brengen, verklaarde de oud-NMBS-topman. 'AnsaldoBreda ligt een klein lichtjaar achter op producenten zoals Alstom, Siemens en Bombardier. Bovendien dreigden ze binnen 2 à 3 jaar failliet te gaan.'

De Fyra-trein in aanbouwBeeld anp

Hij zei de Fyra-treinen nooit gewild te hebben en liet een accountant in 2012 onderzoeken hoe de aanbesteding in 2005 eigenlijk was gegaan. Descheemaecker stelde vast dat AnsaldoBreda toen steeds assertiever werd voordat de knoop werd doorgehakt, daarmee suggererend dat de Italianen zekerheden hadden gekregen over de gunning van de opdracht.

Descheemaecker deelde met niemand dat hij onderzoek had laten doen. 'Het had me mijn carrière kunnen kosten.' Hij stuurde het rapport naar de Belgische justitie, maar de Belgische minister van Justitie liet weten dat de onregelmatigheden rondom de aanbesteding die de accountant had aangetroffen, verjaard zouden zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden