Column

Fyra bleek een fiasco, maar er was ook veel te lachen

Commissieleden Ton Elias (VVD), Vera Bergkamp (D66), commissievoorzitter Madeleine van Toorenburg (CDA), ondervoorzitter Mei Li Vos (PvdA) en Henk van Gerven (SP) tijdens de openbare verhoren van de parlementaire enquetecommissie Fyra. Beeld ANP

Maandag is de parlementaire enquête naar het Fyra-debacle begonnen. Of het echt een debacle is moet natuurlijk nog blijken uit het eindrapport van de onderzoekscommissie, maar veel wijst in die richting. Er is bijvoorbeeld nergens meer een Fyra te bekennen. Alles wat met de zogenaamde flitstrein heeft te maken kent vertraging, en dat geldt ook voor het onderzoek en de conclusies. De vertraging bedraagt inmiddels een half jaar.

Hoe heeft het zover kunnen komen? Vorige week zette commissievoorzitter Van Toorenburg de zaak vast op scherp: volgens haar is er 11 miljard euro over de balk gegooid.

Van Toorenburg is van het CDA. Dat is een pikant detail, omdat het hele gedoe rond de hsl en de treinen die daarop moesten gaan rijden begon onder Paars II (1998-2002). Het CDA verkeerde destijds 'in de woestijn', zoals ze het daar bijbelvast noemen: ze stonden aan de zijlijn. Het kabinet van PvdA, VVD en D66 werd geleid door Wim Kok, een voormalige sociaal-democratische vakbondsman die zichzelf opnieuw had uitgevonden als bewust ideologieloze neo-liberaal. Onder Kok liep Nederland voorop in het verkopen van staatseigendommen en de verheerlijking van het vrijemarktdenken - een enquête naar Wim Kok en wat er onder zijn leiding werd aangericht zou ook interessant zijn.

Volgens het boek De ontsporing, van Marcel van Silfhout en Andries van den Berg, was het Kok persoonlijk die in 1999 besloot dat de exploitatie van de hsl liberaal zou worden aanbesteed en dat die niet, zoals in gewone landen met een hogesnelheidslijn, werd gegund aan de nationale spoorwegen. Kok: 'Ik hak de knoop door: we gaan tenderen. Klaar!'

Met dat 'Klaar!' viel het bij nader inzien wel een beetje tegen. In het kernachtige zinnetje, zou je kunnen zeggen, ligt de kern van alle problemen. Helaas staat Wim Kok niet op de lijst van op te roepen getuigen. Maar donderdag komt wel Tineke Netelenbos aan het woord, zijn hulpsheriff, destijds minister van Verkeer en Waterstaat. Netelenbos trok in de twee paarse kabinetten een spoor van vernieling door het land - onderwijs, infrastructuur, niets was veilig; misschien kunnen we haar ook nog even meepakken in de Kok-enquête.

Omdat de NS veel te veel moest betalen voor de concessie schoot er geen geld over voor fatsoenlijke treinen, zoals de Franse tgv. Gelukkig had het Italiaanse AnsaldoBreda nog een opgevoerde tram in de aanbieding. Hier begint het komisch te worden. De aanschaf van de snelle trein mag dan zijn uitgelopen op een fiasco, er was ook veel te lachen. Met vijf jaar vertraging kachelde er in 2013 eindelijk een Nederlandse flitstrein door het Groene Hart. Helaas leek die nog het meest op een T-Ford uit oude Amerikaanse stomme films: er viel onderweg van alles af en de remmen deden het niet. Na veertig dagen werd hij van het spoor gehaald.

Wiens schuld is het? Van die 11 miljard hadden we ook een gratis taxidienst tussen Amsterdam en Brussel in het leven kunnen roepen of elke Nederlander een eenmalige uitkering van 650 euro kunnen schenken, goed voor heel wat retourtjes Brussel. Ik vermoed dat de schuld de komende weken flink verwaterd zal worden, zodat er uiteindelijk geen schuldige zal zijn omdat élke betrokkene boter op zijn hoofd heeft - het parlement dat nu het onderzoek uitvoert incluis.

Als we straks eindelijk een punt hebben gezet en het rouwproces is voltooid, kunnen we wellicht het Frans-Belgische Thalys International verzoeken vaker tussen Amsterdam en Brussel te gaan rijden - je moet er niet aan denken dat we op eigen houtje blijven doormodderen: genoeg gelachen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden