Reconstructie

Futuristisch bioscoop Infoversum failliet

Reconstructie Hoe Groningen zich verkeek op het Infoversum

De ambities waren gigantisch: 'het heelal en de mens' zouden elkaar vinden in de nieuwe 3D-bioscoop. Alleen bleef die mens weg. Nu is het Infoversum failliet.

Groningse bioscoop Infoversum Beeld Harry Cock

'Een mooie impuls', 'een prachtig gebouw', 'een fantastisch initiatief'. Groningse gemeenteraadsleden overtroeven elkaar woensdagavond 9 mei 2012 met superlatieven. Ze bespreken het voornemen van het stadsbestuur om 2,5 miljoen euro te lenen voor de bouw van een futuristische 3D-bioscoop: het Infoversum.

In de koepel van het theater zal het heelal in 360 graden zijn diepste geheimen prijsgeven. Dinosauriërs komen er weer tot leven. Een 'topattractie' voor een 'totaalbeleving', aldus de initiatiefnemers, die erop rekenen dat de zaal ook een geliefde concert- en congreslocatie zal worden. Het bouwwerk, een planeetachtige bol met een ring van staal, kost ruim 9 miljoen euro. De Rabobank wil 5 miljoen lenen. Ook de bouwers en een aan de universiteit verbonden stichting doen mee. Het gaat immers om een 'kenniscentrum van internationale allure'.

Toch vragen enkele raadsleden zich af: 265 duizend bezoekers per jaar - meer dan het Groninger Museum - is dat niet veel voor een zaaltje met 265 stoelen? Anne Kuik (CDA): 'Vijfduizend per week. Ik vraag me af of de wethouder dat zelf wel realistisch vindt. Het plan erachter heb ik niet gezien.'

De businesscase, bol van hyperbolen, zit inderdaad niet bij de stukken. 'Niet onze verantwoordelijkheid, uiteraard', zegt Frank de Vries (PvdA), dan wethouder, over het bedrijfsplan, dat hij ter inzage zal leggen. Over bezoekersaantallen maakt hij zich geen zorgen: de initiatiefnemer weet zich gegarandeerd van 100 duizend bezoekers 'op basis van gesprekken, contacten en contracten'.

Dieptepunt

Het warme onthaal is begrijpelijk. De crisis heeft ook in Groningen een dieptepunt bereikt en de gemeente zit in haar maag met het CiBoGa-terrein, net buiten de binnenstad. Waar nieuwbouw was voorzien, ligt de grond al jaren braak. Het Infoversum moet het gebied een oppepper geven. 'Als je dit niet doet, gebeurt daar niets', zegt de wethouder. Het financiële risico is 'maximaal 241 duizend euro'. In plaats van bedenkingen te uiten, rekent de raad zich rijk met verwachte parkeerinkomsten.

Het Infoversum is een geesteskind van Edwin A. Valentijn, bijzonder hoogleraar astronomische informatietechnologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na een bezoek aan een planetarium in Hamburg denkt hij: dit moeten we ook in Groningen hebben. Zijn ambities zijn net als zijn wetenschappelijke discipline astronomisch: 'Het heelal en de mens moeten elkaar vinden in het Infoversum.'

Op 18 juni 2014 wordt het gebouw feestelijk geopend. 'Volmondig ja', antwoordt Valentijn kort daarna op de vraag of het Infoversum aan de verwachtingen voldoet. 'Zodra we iets speciaals doen, komt het publiek in groten getale.'

De realiteit is dat het Infoversum door de Rabobank drie maanden na de opening al wordt ondergebracht bij de afdeling Bijzonder Beheer, die ondernemingen in zwaar weer begeleidt. Bezoekers zijn wel enthousiast, maar het zijn er veel te weinig. Een nieuwe algemeen directeur, Marc Winters, moet dat veranderen. 'Wat is 't eigenlijk, vragen de mensen zich af. En dat is niet goed', zegt hij tegen het Dagblad van het Noorden.

Begrotingsstuk

In januari stemt het gemeentebestuur in met uitstel van aflossing. Maar de alarmbellen rinkelen nog niet. In een begrotingsstuk in mei schrijft het college: 'Het eerste jaar van gebruik verloopt volgens verwachting en naar tevredenheid.' Kort daarna bleek pas hoe groot de financiële problemen waren, zegt wethouder Roeland van der Schaaf (PvdA) nu. 'Van het begin af aan is het project in een vrije val geraakt.'

Het Infoversum ondergaat 'een strategische heroriëntatie'. Initiator Valentijn moet wijken. Een taskforce komt met een vernietigende analyse. De omzet blijft ver achter bij het businessplan, de lasten zijn te hoog en het gebouw is door de gekozen projectietechniek beperkt. De conclusie: het Infoversum is in de huidige vorm 'niet levensvatbaar'.

Er zijn scenario's voor een doorstart, maar vooral de gemeente wil niet nog eens bijspringen. Op 24 november gaat het Infoversum failliet. Van de verwachte 265 duizend bezoekers zijn er dit jaar slechts 40 duizend gekomen. Zondag zou de laatste film worden vertoond. Maar bezoekers met een kaartje voor To Space & Back staan voor een dichte deur. De curator onderzoekt of het gebouw een nieuwe bestemming kan krijgen.

'Met de kennis van nu', erkent bestuurslid Rita Landeweerd, 'waren een aantal uitgangspunten te rooskleurig.' 3D-films over het universum en de prehistorie bleken een niche. En aan marketing werd te weinig gedaan. 'Het gebouw trok zoveel belangstelling tijdens de bouw dat we dachten dat het zichzelf zou verkopen.'

De gemeente neemt haar verlies: de lening van 2,5 miljoen wordt waarschijnlijk nooit afgelost. Het businessplan blijkt een luchtkasteel, concludeert huidig wethouder Van der Schaaf. 100 duizend bezoekers bleken niet gegarandeerd. En de toenmalige wethouder informeerde de raad verkeerd over het financiële risico. De raad steekt de hand ook in eigen boezem. 'We hebben zitten slapen', zegt Rosita van Gijlswijk (SP). Valentijn noemt meer bezoekers een kwestie van campagne en tijd, 'en die zijn het Infoversum helaas niet gegeven'.

In het besluitvormingsproces verwees iedereen vol vertrouwen naar elkaar, blikt Van der Schaaf terug: de gemeente naar de bank en omgekeerd. Kritisch onderzoek ontbrak. Juist als iedereen enthousiast is, zegt hij nu, moet je tegenkracht organiseren. En dat is niet gebeurd. 'Achteraf moet je concluderen dat we collectief verblind werden door enthousiasme.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.