Furieuze aanslag, blonde kop

De Oekraïense pianiste Valentina Lisitsa is de klassieke koningin van Youtube. Meer dan 30 miljoen liefhebbers bekeken haar video's. Hoe goed de pianiste live is, kunnen we deze week zien in Haarlem en Delft.

Haar stoerste video is misschien wel die waarin ze Beethovens Pianosonate nr. 14 in cis mineur onder handen neemt. Als een ontketende klavierleeuwin werpt Valentina Lisitsa zich op de toetsen, ze hamert ze de bekisting in, vreet ze op. Razend tempo, furieuze aanslag, kwaaie kop, schuddende blonde haarpartij.


Met haar vertolking van deze Mondscheinsonate veroverde Lisitsa de wereld. Niet op de grote concertpodia, in series voor meesterpianisten in klassieke wereldsteden, maar op Youtube. De Oekraïense van geboorte (Kiev, 1973), tegenwoordig opererend vanuit de Verenigde Staten, is de klassieke koningin van het online videokanaal. Moonlight Sonata bijvoorbeeld, drie jaar geleden online gezet, werd al meer dan twee miljoen keer bekeken. Meer dan 32 miljoen Youtube-klikkers zagen haar sonates, studies en concerten, en met dat totaalaantal lacht Lisitsa de Chinese pianokeizer Lang Lang in zijn gezicht uit. De meeste 'clips' van Lang Lang blijven onder de miljoen hits hangen, alleen een vijf jaar oude video genaamd Lang Lang Gone Mad pakt de zeven cijfers.


Dat het videokanaal Youtube meer is dan een podium voor gekke dieren, oude popvideo's, drollige baby's en karaokezangtalent, weten we sinds 2009. Toen speelde in de Carnegie Hall in New York het Youtube Orchestra, onder leiding van dirigent Michael Tilson Thomas. Het orkest was samengesteld uit klassiek talent dat zich via Youtube had getoond aan een selectiecommissie van het London Symphony Orchestra.


Na dit voor de klassieke wereld nogal opzienbarende fenomeen, ontdekten meer klassieke solisten Youtube, ook diegenen die al een redelijke staat van dienst op de concertpodia hadden. Zo ook Lisitsa, die in de VS een aardige carrière had opgebouwd met vertolkingen van pianowerken van vooral Rachmaninov, en die ook weleens werd uitgenodigd voor een Europees of Koreaans recital. Vanaf 2009 plugde Lisitsa haar video's online: aarzelende oefensessies soms in een kleine studio, met schokkerige camera. Of bloopers: sonates waarbij per ongeluk iemand door het beeld loopt, en Lisitsa in lachen uitbarst. 'Grrr, daar gaat mijn perfecte take', schreef ze dan zelf onder de beelden.


Maar gaandeweg werden Lisitsa's clips professioneler, gefilmd vanuit verschillende camerastandpunten, in veel betere geluidskwaliteit. En op Youtube groeide haar status. Wie nu zonder een naam van een uitvoerend artiest in te tikken, zoekt op klassiek pianowerk, kan niet om Lisitsa heen. Tik in Für Elise, en Lisitsa staat ergens boven aan de lijst, met haar al meer dan twee miljoen keer bekeken clip, een toegift na een concert in Seoul. Tik in Chopin of Rachmaninov, en Lisitsa komt bovendrijven, de grote meesters ver onder zich latend.


Hoe kreeg ze dit voor elkaar, is de vraag die ook in de commentaren onder haar video's en op klassieke blogs wordt gesteld. Volgens pianokenners ligt het puur aan haar talent. 'Ze speelt krachtig en virtuoos, intelligent, hypergeconcentreerd en spiritueel', schrijft iemand, 'en dat wil iedereen graag zien.' En het moet gezegd: Lisitsa kiest bepaald niet het makkelijkste werk om onder de aandacht van het internetpubliek te brengen. De virtuoze en zware technische stukken hebben haar voorkeur; Lisitsa bijt zich graag stuk op Liszt en Rachmaninov, en lijkt meer moeite te hebben met de verfijning van Chopin. 'Altijd lastig, Chopin, na zoveel Rachmaninov', schrijft ze bij een van haar video's.


Een andere commentator meent dat Lisitsa haar videofaam te danken heeft aan haar ontwapenende amateurisme. 'Veel video's zijn slecht opgenomen, ze bibberen. Dat helpt, Lisista is één van ons.' Dat wordt beaamd door een volgende kijker: 'Je ziet wel meer video's van pianistes, het liefst met veel prachtig golvend haar, die onbeschaamd sensueel zitten te wezen.' Dat doet Lisitsa niet. Die is echt.


Vooral de laagdrempeligheid van Lisitsa's verschijning moet het hem gedaan hebben, is de breed gedeelde opvatting, plus haar bereidheid zelf deel te nemen aan de discussies over haar op blogs en in de commentaren. Lisitsa geeft namelijk antwoord als haar een vraag wordt gesteld, ze legt uit waarom er nog steeds zo weinig van haar werk op cd is verschenen ('misschien moet ik een grotere mond hebben bij de onderhandelingen met de platenmaatschappij'), maakt grappen over een volgens sommigen te traag openende sonate.


Dat Lisitsa het daarmee ook goed doet bij de jeugd, blijkt uit een tekst van de Finse Jane Seppänen: 'Ik ben net 18 geworden en dankzij Lisitsa ben ik naar klassieke muziek gaan luisteren. Nadat ik haar had ontdekt ben ik op zoek gegaan naar andere pianisten, maar ik kijk nog dagelijks naar Valentina's video's. O, ze is gewoon zo geweldig!'


Intussen krijgt Lisitsa's carrière ook buiten het videokanaal steeds vaster vorm. Dit jaar debuteert de pianiste in de Londense Royal Albert Hall.


Valentina Lisitsa speelt zondag 22/01 een recital in De Veste in Delft en vrijdag 27/01 in de Philharmonie in Haarlem.


Te moeilijk? LOL.

Lisitsa's toelichting bij haar YouTube-video van Liszts El Contrabandista:


'Dit is waarschijnlijk het meest onspeelbare stuk dat ik ooit ben tegengekomen. Vergeleken hierbij zijn La Campanella of Feux Follets een wandelingetje in het park. Vroege Liszt, uit de periode waarin hij echt dacht dat de piano een percussie-instrument was (...) Liszt had dit stuk bedoeld als een finale vol bravoure voor zijn recitals, maar volgens velen faalde hij zélf in de uitvoering.


Te moeilijk???? LOL (Laughing Out Loud, red.).'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden