Analyse

Fukushima worstelt tien jaar na de ramp nog met radioactief water: in zee laten stromen?

Een visser staat in Okuma, waar de Fukushima-kerncentrale staat, bij de zeemuur die is gebouwd ter bescherming tegen een volgende tsunami. Beeld Getty Images
Een visser staat in Okuma, waar de Fukushima-kerncentrale staat, bij de zeemuur die is gebouwd ter bescherming tegen een volgende tsunami.Beeld Getty Images

Tien jaar na de ramp met de kerncentrale in Fukushima zit een grote hoeveelheid radioactief water in tanks. Japan wil het gefilterd in zee laten stromen – tot groot ongenoegen van milieugroepen.

Sinds de ramp is de kerncentrale in het Japanse Fukushima bijna onherkenbaar veranderd. Het complex staat vol met opslagcentra, bouwketen en hijskranen. Maar het is vooral de zee van watertanks die in het oog springt. Het zijn er al meer dan duizend en elke week komt er weer eentje bij.

De blauwe en grijze tanks zitten vol met radioactief water uit de kerncentrale. Het gaat om grondwater dat vanaf de heuvels de centrale in stroomt en om koelwater dat permanent op de gesmolten splijtstof moet worden gestort. Binnen de gesmolten reactorkernen vermengt het grondwater zich met het koelwater en zo genereert de centrale dagelijks gemiddeld 140 duizend liter radioactief water.

Deze week tien jaar geleden werd Japan opgeschrikt door een zware aardbeving vlak voor de oostkust. Die veroorzaakte een verwoestende tsunami met golven van 15 meter hoog. Door het natuurgeweld viel de pal aan de kust gebouwde kerncentrale uit. Hierdoor konden splijtstofstaven niet meer gekoeld worden en voltrok zich een meltdown in drie van de zes reactoren. 160 duizend bewoners moesten het gebied verlaten. Een decennium later is een gebied van 337 vierkante kilometer nog altijd afgesloten. Bovendien moet het opruimen van de gesmolten splijtstof nog beginnen. De operatie moet in 2051 afgerond zijn.

Filteren

Volgens Tepco, de uitbater van de kerncentrale, is het overtollige afvalwater het meest urgente probleem, want het opslagterrein is bijna vol. De ruimte die de tanks innemen is bovendien nodig voor de verwerking en opslag van al het atoomafval.

Maar wat moet er dan met het radioactieve water gebeuren?

Volgens Tepco en de Japanse overheid is de oplossing simpel: de radioactieve stoffen uit het water filteren en de rest in zee laten stromen. Milieuorganisaties en de vissers uit Fukushima denken hier anders over.

Om het water schoon te maken is een nucleaire wasstraat ontwikkeld die bijna alle radioactieve stoffen uit het water haalt. Dit Advanced Liquid Processing System (ALPS) gebruikt filters die radioactieve stoffen als cesium en strontium absorberen, zoals zeoliet. ‘Bij zeoliet gaan de radioactieve stoffen in de poriën zitten. Zie het als een spons die de radioactieve stoffen opneemt en bindt’, zegt Wim Turkenburg, atoomfysicus en emeritus energiehoogleraar van de Universiteit Utrecht.

Een betoger in Seoul protesteert voor de Japanse ambassade tegen het lozen van radioactief water in zee door Japan. Beeld Getty Images
Een betoger in Seoul protesteert voor de Japanse ambassade tegen het lozen van radioactief water in zee door Japan.Beeld Getty Images

Tritium

ALPS kan volgens Tepco 62 radio-isotopen uit het water vissen. Het restproduct is hoogradioactief en moet natuurlijk ook weer worden opgeslagen, maar dat neemt veel minder ruimte in beslag dan de watertanks.

Er is één stof die niet uit het vuile water kan worden gevist en dat is tritium, een radioactieve variant van waterstof. Maar dit is een relatief licht radioactieve stof. Wereldwijd is het gebruikelijk voor kerncentrales om water met tritium in zee te lozen, in verdunde vorm. Als het water uitsluitend tritium bevat en over een reeks van jaren verdund wordt geloosd, is het volgens Turkenburg niet gevaarlijk. ‘Je moet het in perspectief zien. Er is al heel veel radioactief water in zee terechtgekomen. Dat stopte pas toen ze een grote zeewand hadden gebouwd. Er is toen weleens een vis gevonden die te veel radioactiviteit bevatte, maar protestgroepen hebben daar ook veel spookverhalen over verteld’, aldus Turkenburg, die de kerncentrale sinds 2011 twee keer bezocht. ‘De hoeveelheid die wordt geloosd is minuscuul ten opzichte van de hoeveelheid radioactiviteit die van nature en door atoombomproeven al in zee zit.’

De vraag voor de Japanse overheid is evenwel of het lozen ook politiek verantwoord is. Sinds de ramp is het wantrouwen ten aanzien van experts gegroeid, zeker nadat is gebleken dat Tepco al in 2002 het advies had gekregen een hogere zeemuur te bouwen tegen tsunami’s.

Daarnaast functioneerde de nucleaire wasstraat ook niet altijd goed: 70 procent van het water bleek na de eerste reiniging niet schoon genoeg. Volgens de autoriteiten komt dat doordat Tepco in het begin de filters niet vaak genoeg verwisselde. Het plan is om dit water nog eens te filteren.

Volgens Greenpeace schiet ALPS tekort en zal het gereinigde water hoe dan ook nog radioactieve stoffen bevatten, zoals koolstof-14. Tijdens een persbriefing afgelopen week benadrukte Tepco dat de concentratie koolstof-14 ‘veel lager is dan de internationale standaarden voor afvoer vereisen’.

De scepsis is groot. Uit peilingen blijkt dat een meerderheid van de Japanners tegen is. Buurland Zuid-Korea, dat al geen vis uit de regio importeert, is fel tegen. En dan zijn er nog de vissers, die vrezen voor hun baan. Veel consumenten zijn bang voor vis uit Fukushima en het lozen van afvalwater zal dat versterken.

Een deel van de duizend watertanks in Okuma die vol zitten met radioactief water uit de Fukushima-kerncentrale. Beeld Getty Images
Een deel van de duizend watertanks in Okuma die vol zitten met radioactief water uit de Fukushima-kerncentrale.Beeld Getty Images

Langdurig opslaan

Milieuorganisatie Greenpeace stelt dat het langdurig opslaan van het afvalwater de beste optie is. De halfwaardetijd van tritium is twaalf jaar. Dat betekent dat de stof na twaalf jaar de helft van zijn radioactiviteit is verloren. En twaalf jaar later weer de helft van de helft. Na honderdtwintig jaar is bijna al het tritium dan verdwenen.

Dat argument raakt een gevoelig punt: het probleem van de bereikte opslagcapaciteit is eigenlijk een verzonnen probleem: de autoriteiten zouden land kunnen vrijmaken voor extra tanks. Maar dan nog geldt: in dit tempo zit je in 2051 met 2.500 tanks. De laatste reservoirs mogen dan pas in 2171 worden ontmanteld.

De toestroom van grondwater verder terugdringen is een optie, maar op dat gebied is al veel gedaan. Tepco heeft een afwateringssysteem aangelegd dat veel water weg leidt. Ook wordt het grondwaterpeil laag gehouden. Daarnaast bouwde Tepco een ijswal om de getroffen kernreactoren heen. De ondergrondse muur bestaat uit pijpen van 30 meter diep gevuld met koud zout water. Die zorgen ervoor dat de grond eromheen bevriest. De makers hoopten dat er zo geen grondwater meer naar de centrale zou stromen, maar het effect van de ijsmuur valt tegen.

De Japanse regering heeft de beslissing voor nu uitgesteld, officieel om input van betrokkenen te verzamelen. Maar het komt ongetwijfeld ook goed uit om het besluit over de aanstaande Olympische Spelen van Tokio heen te tillen. Een nieuwe rel – onlangs moest het hoofd van de organisatie opstappen vanwege seksistische opmerkingen – kunnen ze missen als kiespijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden