'Fuck de koning, fuck de koningin. Dit is de Nederlandse democratie'

'Fuck de koning, fuck de koningin. Dit is de Nederlandse democratie.' Doe het af als 'een hoogst ordinaire opmerking', zoals Eberhard van der Laan, de burgemeester van Amsterdam. Kwalificeer het als 'weinig verheffende woorden', aldus PvdA-senator Ruud Koole. Of verpak het algemener, zoals de koning zelf. 'Protesten tegen het koningshuis moeten kunnen', zei Willem-Alexander in 2013 vlak voor zijn kroning in een interview met de NOS en RTL.

Beeld anp

'Maar het is geen grond om iemand te vervolgen', verwoordt senator Koole. Van der Laan twijfelde openlijk, afgelopen zaterdag tijdens het Festival van het Vrije Woord: 'De vraag is of het strafbaar moet zijn'. Waarmee hij eigenlijk zelf het antwoord al gaf.

Het OM oordeelt daar anders over; dat ziet in de woorden van de activist Abulkasim Al-Jaberi aanleiding hem te vervolgen wegens majesteitsschennis, een begrip dat in 1881 in de wet werd gezet. Al-Jaberi weigerde een zogeheten beschikking van 500 euro te betalen en komt daarom voor de rechter.

Die aankondiging op woensdag ontketende een golf van verbaasde en onthutste reacties. Strafrechtgeleerde Theo de Roos noemt het 'één grote onbegrijpelijkheid en volstrekt uit de tijd'. Al-Jaberi deed zijn uitspraak tijdens een demonstratie tegen Zwarte Piet, in Amsterdam op 16 november vorig jaar. Volgens het OM zijn de bewoordingen beledigend voor koning Willem-Alexander en koningin Máxima.

Koole zou graag zien dat het verbod op het beledigen van het koningshuis geschrapt wordt, zoals eerder het verbod op 'smadelijke godslastering'. Hij spreekt vooralsnog op persoonlijke titel; hij heeft nog niet kunnen overleggen met zijn partij, al voorspelde Van der Laan zaterdag dat het wetsartikel geen decennium meer overeind blijft.

Koole: 'De vrijheid van meningsuiting is al begrensd door het verbod op haatzaaien en oproepen tot geweld. Meer hoeft het niet te zijn. Waarom zou je een aparte categorie maken voor het beledigen van de koning?'

D66 is bij monde van fractievoorzitter Alexander Pechtold dezelfde mening toegedaan, en wil opheldering van premier Rutte en minister Van der Steur. 'Wat rechtvaardigt dat het beledigen van de koning en de koningin anders wordt gestraft dan het beledigen van gewone burgers of bevolkingsgroepen?', aldus Pechtold en zijn collega Gerard Schouw. Het OM zou er beter aan doen de wetsartikelen als een dode letter te beschouwen.

Enkele eerdere zaken: wel of geen schennis?

In 1969
Cartoonist Bernard Willem Holtrop krijgt een boete van 200 gulden omdat hij koningin Juliana in een spotprent tekent als prostituee. Holtrop maakte de spotprent naar aanleiding van de verhoging van de toelage van de koningin. Hij tekent Juliana gezeten achter een raam, lonkend naar klanten. Op een bordje bij het raam staat de hoogte van haar jaarlijkse koninklijke toelage: 3,2 miljoen gulden.

In 2004
In zijn theatervoorstelling Industry of Love doet cabaretier Hans Teeuwen alsof hij seks heeft met koningin Beatrix. 'Dat is net alsof je tegen een hele grote rijksdaalder aan spuit', zegt Teeuwen als hij 'klaarkomt'. De cabaretier wordt niet aangeklaagd door het OM.

In 2012
Een man in Terneuzen krijgt een werkstraf van tachtig uur voor het beledigen van koningin Beatrix. De zwakbegaafde man werd vervolgd omdat hij Beatrix naar de hel had gewenst. Ook stuurde hij dreigbrieven naar de burgemeesters van de steden waar Koninginnedag werd gevierd. De rechtbank in Utrecht legt hem naast de werkstraf ook nog negentig dagen celstraf op, waarvan 77 voorwaardelijk.

Ruim honderddertig jaar geleden kwam het verbod op majesteitsschennis in het Wetboek van Strafrecht. Artikelen 111 tot en met 113 behandelen de ' opzettelijke belediging van de Koning', maar ook die van zijn echtgenoot, zijn vermoedelijke opvolger en diens echtgenoot. Er staat een gevangenisstraf op overtreding van het verbod (maximaal 5 jaar) of een 'geldboete van de vierde categorie' (maximaal 19.500 euro).

Opmerkelijk is dat cijfers suggereren dat het OM de laatste jaren steeds vaker overgaat tot vervolging. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is tussen 2000 en 2012 19 maal vervolgd voor majesteitsschennis. In 9 gevallen volgde een veroordeling, meestal een geldboete. Tussen 1970 en 2000 kwam vervolging wegens majesteitsschennis bijna niet voor.

Dat is ook de advocaat van Al-Jaberi, Willem Jebbink, opgevallen. 'Het zegt veel over de paternalistische houding van het OM. Ik zie het ook bij het beledigen van agenten: bij het minste of geringste worden mensen vervolgd.' Jebbink vindt het een 'heel zorgelijke trend'. Het OM is lichtgeraakt, zegt hij. 'Terwijl bijvoorbeeld agenten juist wat minder lange tenen moeten hebben dan andere burgers.'

Schrappen

Senator Koole wil belediging helemaal uit het wetboek schrappen. Als de belediging ernstig is, valt het onder het verbod op haatzaaien, zegt hij. 'Een probleem met belediging is ook dat het subjectief is. Degene die het betreft kan zich al snel beledigd voelen, maar dat betekent niet dat het een zaak voor een rechter is.'

Jebbink vindt dat het tot willekeur kan leiden: 'Wat voor de één beledigend is, hoeft dat niet voor een ander te zijn. De toevoeging sukkel werd lang niet als beledigend gezien, maar recent oordeelde de Hoge Raad ineens anders.'

In tegenstelling tot Koole kunnen VVD-senatoren Dupuis en Schouwenoven zich wel vinden in het verbod op het beledigen van de koning. Dupuis: 'Het staat iedereen vrij een andere staatsvorm te propageren, maar we moeten het koningshuis beschermen tegen laster. Schouwenoven: 'Ik sta niet te trappelen om het te schrappen. Koning en koningin kunnen zich moeilijk verdedigen en zijn gehouden aan verplichtingen die voor gewone burgers niet gelden.'

Koole snapt het argument van het verdedigen niet. 'Als iemand 'Fuck Ruud Koole' roept, wat moet ik dan doen? Ja, jammer. Sommige dingen moet je van je af laten glijden.'

In 2007 pleitte PvdA-senator Rehwinkel ook voor het schrappen van het verbod op majesteitsschennis en GroenLinks wilde er in 2013 vanaf. Toch staat het nog steeds in de wet. Advocaat Jebbink denkt dat het in de cultuur zit. 'Nederlanders vinden dat ze allemaal dezelfde mening moeten hebben. Degene die zijn hoofd boven het maaiveld steekt, krijgt te horen dat-ie normaal moet doen.'

Op 27 mei moet zijn cliënt voorkomen. De eerste woorden van zijn pleidooi heeft Jebbink al op papier staan: 'Fuck het OM'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden