Frustratie van Bolivianen zit vijf eeuwen diep

De Guerra del Gas komt niet uit het niets - achteraf kan zelfs de kleinste anekdote al als een onheilsteken gelden....

Vier jaar geleden. Het was aan het begin van de Boliviaanse winter dat de indianen van het Isla del Sol, het eiland van de zon, in hun zondagse pak bijeenkwamen voor het jaarlijkse dubbelfeest: op de inca-kalender is 24 juni de dag van de zonceremonie Inti Raimi, op de katholieke kalender is het de geboortedag van Johannes de Doper.

Onophoudelijk schonken de vrouwen van het eiland zelfgestookte borrels uit flessen die ze steeds weer verborgen onder hun kleurrijke rokken. Onophoudelijk maakten de jongens van het eiland de meisjes het hof - ze dansten in rijen tegenover elkaar.

Toch liep Tomás verveeld weg van het feest. 'Het is niet authentiek', klaagde hij.

Tomás was zestien en trots op zijn afkomst. Het hoofd in de nek gooiend: 'Ik ben een Aymara-indiaan.' De trompet- en tubatonen van de dorpsharmonie waaiden uit over het eilandje in het Titicacameer, hooggelegen in het Andesgebergte. 'Het zijn Spáánse instrumenten', zei hij vol afgrijzen.

Hoe symbolisch: de koperen blaasinstrumenten van de Spaanse veroveraars overstemden de vier indianenfluiten in het orkestje met gemak.

In de aanloop naar de Strijd om het Gas, die de Bolivianen dezer dagen op leven en dood uitvechten, haalde het oppositielid Germán 'El Inka' Choquehuanca vorige week uit naar de vice-president van het land, Carlos Mesa. 'We gaan eens optellen hoeveel belasting jullie ons met terugwerkende kracht schuldig zijn sinds 1532. Jullie zijn slechts pachters, wij zijn de rechtmatige eigenaars van het land. Geef ons de macht terug, aangezien jullie niet kunnen besturen. Laat ons het land besturen!'

Uit het jaartallenoverzicht: de Spaanse veroveraars hebben in 1532 het Inca-rijk verslagen. Meer dan de helft van de bevolking stamt af van de inca's en leeft in miserabele omstandigheden. De frustratie zit bij de Bolivianen zo'n vijf eeuwen diep.

Het is te simpel - natuurlijk - om de wortels van de Strijd om het Gas enkel en alleen te zoeken in het trauma van de Spaanse Conquista. Het anti-kolonialisme is de laatste twintig jaar nieuw leven ingeblazen door twee ressentimenten die kort na elkaar de kop opstaken in Bolivia: het anti-Amerikanisme en het anti-globalisme. Het is een hutspot van rancune die de Boliviaanse opstandelingen in hun greep heeft.

Onder druk van de Verenigde Staten en hun war on drugs heeft La Paz de afgelopen jaren duizenden hectaren cocavelden in het land op de korrel genomen. Al eeuwenlang telen de indianen cocaplanten voor dagelijks gebruik tegen hoogteziekte of tegen een hongerig gevoel in de maag - coca behoort tot het cultureel erfgoed van de indianen. Maar Bolivia was uitgegroeid tot de grootste producent van coca ter wereld, omdat het de grondstof van cocaïne is.

Op de kantoren van de narcoticadiensten in Washington staat de operatie in Bolivia te boek als een succesverhaal: het merendeel van de cocaplantages is verdelgd - al is de productie voor de drugshandel sindsdien verplaatst naar Colombia. De Boliviaanse cocaboeren zijn in ontreddering achtergebleven. De vele halfslachtige pogingen hen alternatieve gewassen te laten verbouwen zijn mislukt: de grond was niet geschikt voor de nieuwe planten, de financiering van de inkoop van zaaigoed deugde niet of er bleek - in het geval van koffie - geen markt te zijn voor de nieuwe oogst. De VS hebben zich er gehaat mee gemaakt.

Onder druk van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds heeft Bolivia in de loop van de jaren negentig meegesurft op de privatiseringsgolf die over de wereld spoelde. Het leek het probate middel om de economie van het land vlot te trekken. Elektriciteit en water, telefoon en openbaar vervoer: de regering verkocht de diensten in hoog tempo aan buitenlandse bedrijven.

Maar het ging niet zonder slag of stoot: het gevecht om de watervoorziening in de stad Cochabamba, eind jaren negentig, geldt als leerstuk voor de anti-globalisten. Na langdurige protesten staakte de multinational Bechtel zijn waterhandel. Met afgrijzen keken Bolivianen een paar jaar later naar de vrije val waarin buurland Argentinië zich verloor. De massa's op de straat gaven daar de schuld aan de overhaast doorgevoerde en met corruptie gepaard gaande neo-liberale hervormingen.

Het plan van president Gonzalo 'Goni' Sánchez de Lozada om de ruime gasreserves van het land door de Spaanse firma Repsol YPF te laten exporteren naar de Verenigde Staten is daarom in alle opzichten de druppel die de emmer heeft doen overlopen.

Ooit, eeuwen geleden, hebben de Spanjaarden Bolivia ook al van zijn zilvervoorraad beroofd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden