Fritzi 75

Haar oeuvre, zes titels klein, verscheen in tien jaar tijd. In 1965 was daar de buitengewone bundel Geachte Muizenpoot en achttien andere gedichten, daarna kwam onder meer de excentrieke verhalenbundel Neerbraak (1969), en na de dichtbundel Kus of ik schrijf (1975) bleek het afgelopen....

Tussen 1954 en 1971 woonde Fritzi in het prachtig vervallen landhuis Jagtlust aan de Eemnesserweg in Blaricum, waar het een va-et-vient was van schrijvers en artistiekelingen die er permanent Boekenbal vierden. Remco Campert, die na het echte Boekenbal 1956 met de betoverende Fritzi meeging en met haar trouwde, kón eind 1958 niet meer. Tegenover Annejet van der Zijl, die in de smakelijke monografie Jagtlust (1998) de vele anekdotes rangschikte, verklaarde Campert: 'Ik heb nog nooit in mijn leven zoveel gedronken als daar en ik wist: als ik nog wat wilde met mijn leven, moest ik weg.'

Schrijven wilde hij. Dat was voor Fritzi geen noodzaak. Als kind hielp ze haar vader Eelco bij het inkleuren van zijn beroemde strip Flipje, 'het Fruitbaasje van Tiel', en later maakte ze mooie tekeningetjes voor haar eigen boekjes Wat knaagt (1968) en het sprookje Gewone Piet & Andere Piet (1969), terwijl haar verhalen en gedichten door derden uit de vrolijke janboel op Jagtlust werden gevist en gereedgemaakt voor publicatie. De drank (die haar visioenen bezorgde 'wegens een te geringe hoeveelheid bloed in m'n sherry') en haar karakter maakten ordelijk arbeiden onmogelijk. Nadat Kus of ik schrijf uitkwam, kreeg ze de als stimulans bedoelde Van der Hoogtprijs, en in 1994 de Adriaan Roland Holst-penning. Frida Balk-Smit Duyzentkunst schreef in 1996 nog een studie over 'de sprookjes van Fritzi', maar naar verluidt hoeven we op nieuw werk niet meer te rekenen.

Sinds 1971 woont mevrouw Harmsen van Beek in een arbeidershuisje met lieflijk tuintje in het Groningse Garnwerd. Desgevraagd meldt haar uitgever De Bezige Bij, die haar werk met enige regelmaat herdrukte, niet langer de rechten te bezitten. De auteur heeft ze teruggenomen. Dit zou er op kunnen wijzen dat ze het welletjes vindt - ook ten aanzien van het proza en de poëzie die haar ooit tijdig zijn ontfutseld. Voor een kennismaking met Geachte Muizenpoot, die bundel vol woordvondsten en feestelijke melancholie, zal de jeugdige lezer van nu de antiquariaten moeten afstropen.

Die tocht is ten zeerste aan te bevelen. Het zou eeuwig zonde zijn als de naam F. Harmsen van Beek alleen nog wordt geassocieerd met eindeloze slemppartijen en festiviteiten, alsmede enkele fraai verwoorde herinneringen van Remco Campert of Cees Nooteboom. En natuurlijk Gerard Reve, die haar onder de naam Oofi opvoert in legendarische passages uit Op Weg Naar Het Einde (1963). Oofi komt trouwens van 'Ofritzi' dat haar zoontje Gilles (1951) dikwijls riep, enig kind uit haar eerste huwelijk met graaf Eric de Marechal le Font St. Margeron de la Fontaine.

Onvergankelijk is haar gedicht, gericht 'aan mijn neerslachtige poes', dat opent met: 'Goede morgen? Hemelse mevrouw Ping/ Is U de zachte nacht bevallen, hebben de on/ deugende, geheimzinnige planten naar behoren/ gegeurd en zijn hopelijk geen van uw overige/ zuigelingen aan de builenpest bezweken?', en waarin de 'vrome goedertierende mevrouw' ook met de adjectieven 'radarbesnorde', 'dubbelgepuntmutste' en 'halmstaartige' wordt bedacht.

Al even klassiek is de beschrijving van haar vader, die na het vroegtijdig overlijden van zijn vrouw in depressiviteit verzonk, voordat ook hij stierf en zijn twee kinderen 'droevig en besluiteloos, aan niemand dan onszelve meer verwant' achterliet: 'Wij zoeken nu/ geen schuilhoek meer voor overwintering. Wij zeggen nog/ wel, weet je wat, laten we veel geld gaan verdienen,/ maar 's avonds laat dronken, in omhelzingen verslonden,/ spreken wij, tenminste triomfantelijk, het laatste/ woord: Nu kust hem niemand, niemand meer, de arme oude man.'

Dit plechtige, buitenissige, geestige en lieve oeuvre hoort gekoesterd te worden. F. Harmsen van Beek, hoort u mij? Van harte gefeliciteerd! Waarom toch mag uw werk niet meer worden herdrukt? Het is, in ernst, om in tranen uit te breken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden