Fritz loopt Anand voor de voeten

De partijen van de tweekamp in Las Palmas werden op de voet gevolgd door een bezoeker die sinds kort geen schaaktoernooi meer overslaat....

Zijn naam is Fritz. Het is een door de Nederlander Frans Morsch geschreven computerprogramma dat vorig jaar opzien baarde door in een vluggertjestoernooi naast Kasparov op de eerste plaats te eindigen. Sindsdien is Fritz een begrip.

In de afgelopen week trok Fritz tweemaal nadrukkelijk de aandacht van alle aanwezigen. Eerst in de zevende partij:

Anand - Kamsky

Zevende matchpartij

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 Lf8-e7 6. Tf1-e1 b7-b5 7. La4-b3 d7-d6 8. c2-c3 0-0 9. h2-h3 Lc8-b7 10. d2-d4 Tf8-e8 11. Pb1-d2 Le7-f8 12. a2-a4 h7-h6 13. Lb3-c2 e5xd4 14. c3xd4 Pc6-b4 15. Lc2-b1 c7-c5 16. d4-d5 Pf6-d7 17. Ta1-a3 c5-c4 18. a4xb5 a6xb5 19. Pf3-d4 Pd7-e5 20. Ta3xa8 Dd8x8 Pd4xb5 Da8-a5 22. Pb5-a3 Lb7-a6 23. Te1-e3 Da5-c5 24. Te3-c3 Pe5-d3 25. Lb1xd3 Pb4xd3 26. Dd1-f3 Pd3-e5 27. Df3-e2 Te8-c8 28. Pd2-b3 Dc5-b4 29. Pb3-d4 g7-g6 30. Pa3-c2 Db4-b7 31. Lc1-e3 Lf8-g7 32. De2-d1 Db7xb2 33. Tc3-a3 Db2-b7 34. Dd1-a1 La6-b5 35. Le3-d2 c4-c3 36. Ld2xc3 Lb5-d3 37. Pd4-c6 Pe5xc6 38. d5xc6 Db7xc6 39. Lc3xg7 Dc6xc2 40. Kg1-h2 Kg8-h7

(...) Zojuist hebben beide spelers hun koning een veiliger plekje gegeven. Kamsky's laatste zet was gedwongen, Anand had wat langer moeten nadenken. Sterker dan 40. Kh2 is 40. Lxh6 Db1+ 41. Dxb1 Lxb1 42. f3 met een vrijwel onverdedigbaar eindspel voor zwart.

In de diagramstelling nam Anand wel ruim de tijd. Hij had verwacht dat het bezit van de lange diagonaal hem goede aanvalsmogelijkheden tegen zwarts koning zou geven maar bij nadere inspectie bleek het tegen te vallen. Voor de hand liggend is 41. Df6 waarna 41 . . . Tg8? 42. Lh8! meteen verliest. Er dreigt dan 43, Dxf7+ Kxh8 44. Ta7 en op 42 . . . Lc4 heeft wit het mooie antwoord 43. Tg8!.

Maar wat moet wit doen als zwart 41. Df6 beantwoordt met 41 . . . Lc4? Toen Anand tegen die zet niets kon vinden, besloot hij af te zien van verdere pogingen. Hij speelde 41. Ta3-a2 Dc2-c1 42. Da1xc1 Tc8xc1 43. Lg7-f8 en bood remise aan, wat natuurlijk door Kamsky werd geaccepteerd.

Ook Fritz hield zich met de diagramstelling bezig. Vermoedelijk om dezelfde redenen als Anand zag hij aanvankelijk weinig in 41. Df6 totdat na een paar minuten zijn lampjes vrolijk begonnen te flikkeren. Na 41. Df6 Lc4 vond hij de zet 42. Ta5! (...) Wat nu? Wit dreigt 43. Th5!, een zet die niet wordt verhinderd door 42 . . . Tg8 43. Th5! Txg7 44. Txh6+ en zwart kan kiezen uit 44 . . . Kxh6 45. Dh4 mat of 44 . . . Kg8 45. Dd8 mat.

Zwarts enige zet in de tweede diagramstelling is 42 . . . Dd2 of eventueel eerst 42 . . . De2 43. f3 en dan pas 43 . . . Dd2. Tot zover had Anand het ook allemaal nog gezien maar wat Fritz wel en hij niet vond is dat wit de aanval kan voortzetten. Na 42 . . . Dd2 volgt 43. Th5! gxh5 44. f4! en om mat te verhinderen moet zwart met 44 . . . Dxf4+ de dame geven.

Anand hervond zijn gemoedsrust toen bleek dat zwart de stelling daarna net kan houden. Na 45. Dxf4 Kxg7 46. Dxd6 Le6 47. De5+ Kg6 48. Kg3 Tg8 heeft zwart een vesting die niet kan worden genomen. Jammer eigenlijk. Als op de damevleugel nog pionnen hadden gestaan, zou wits schitterende aanval wel beslissend zijn geweest.

Zijn revanche op Fritz kreeg Anand in de laatste partij van de tweekamp.

Anand - Kamsky

Elfde matchpartij

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 a7-a6

Dat Kamsky bij een 5,5-4,5 achterstand naar het Sicliaans zou grijpen, was geen verrassing. Anand vertelde dat hij vooral rekening had gehouden met de Draken-variant die ontstaat na 5 . . . g6.

6. Lc1-e3 e7-e6 7. Lf1-e2!

Heel verstandig. Kamsky had zich ongetwijfeld terdege voorbereid op de door Anand met voorliefde gespeelde scherpe stellingen na 7. f3 b5 8. g4 h6 9. Dd2 Pbd7 10. 0-0-0. Met de veel rustiger tekstzet wordt Kamsky op een terrein gedreven dat hij slecht kent.

7 . . . Lf8-e7 8. f2-f4 Pb8-c6 9. Dd1-d2 Pc6xd4

Een beetje vroeg maar best speelbaar.

10. Dd2xd4 0-0 11. 0-0-0

Zie diagram volgende kolom

11 . . . Dd8-a5?

Een afschuwelijke zet. Na wits voor de hand liggende antwoord heeft zwart een uitzichtloze stand. Veel beter was 11 . . . Dc7 waarna 12. Db6 krachteloos is wegens 12 . . . Db8.

12. Dd4-b6 Da5xb6 13. Le3xb6 Pf6-e8

Niet 13 . . . Pd7? 14. Lc7. (...) 14. e4-e5 d6-d5 15. f4-f5 Lc8-d7 16. Le2-g4 Ld7-c8

Duidelijker had zwart zijn hulpeloosheid niet kunnen illustreren. Er dreigde 17. fxe6 fxe6 18. Pxd5 en na 16 . . . exf5 17. Lf3 heeft wit beslissend voordeel.

17. Th1-f1 a6-a5

Tot dit moment had Fritz het witte spel met instemming gevolgd. Over de volgende zet was hij minder tevreden.

18. Pc3-a4 f7-f6

Nu wits paard even niet naar veld d5 kijkt, probeert zwart zich los te werken. Onder aanvoering van Fritz dachten velen dat wit hem die kans niet had mogen geven.

19. f5xe6 f6xe5 20. Pa4-c3!

(...) 20 . . . Le7-g5+

Deze zet werd door de kijkers, inclusief Fritz, streng afgekeurd. In de analysezaal keken zij naar 20 . . . Txf1 21. Txf1 Pf6 en na 22. Lh3 d4 heeft zwart zich losgewerkt uit de moordende omklemming.

Had Anand zich dus vergist? Nee, na de partij vertelde hij dat hij alles had gezien. Na 20 . . . Txf1 21. Txf1 Pf6 zou hij 22. Txf6! Lxf6 23. Pxd5 hebben gespeeld waarna zwart totaal verloren is.

We vroegen ons af waarom we dit helemaal niet zo ingewikkelde kwaliteitsoffer over het hoofd hadden gezien. Even vreesden we dat ons inzicht tekortschoot maar later troostten we ons met de gedachte dat het de schuld was van zwarts manoeuvre . . . Lc8-d7-c8. Als iemand zulke zetten doet, ga je ervan uit dat zijn stelling automatisch in elkaar zal storten en kijk je niet meer naar kwaliteitsoffers.

Het blijft de vraag waarom Fritz de zet 22. Txf6 niet onderzocht. Hij zal toch niet door zwarts deerniswekkende gespartel op de achterste rijen van de wijs zijn gebracht? Ik denk dat hij het kwaliteitsoffer wel had gevonden als hij wat meer bedenktijd had gekregen. Op de bewuste middag van deze partij kreeg hij die niet. Hij was alweer (vergeefs) op zoek naar een redding voor zwart in het vervolg van de partij.

21. Kc1-b1 Pe8-f6

Uiteraard volgt na 21 . . . Txf1 22. Txf1 Pf6 ook nu 23. Txf6 met beslissende kracht.

22. Pc3xd5! Pf6xg4 23. Tf1xf8+ Kg8xf8 24. Pd5-c7 Ta8-a6 25. Lb6-c5+ Kf8-g8 26. Pc7xa6 Lc8xe6 27. Pa6-c7 . . .

De rest had Kamsky zich kunnen besparen. Hij gaf pas op bij de vijftigste zet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.