Fris, niet bang en gezellig

Van dagblad voor de katholieke arbeider via lijfblad van links Nederland tot aan de brede nieuwskrant van nu. De krant is vaak veranderd , maar is vooral ook hetzelfde gebleven, constateert Martin Sommer.

Bijna 25 jaar geleden kwam ik te werken bij de Volkskrant. De krant verkeerde in de nadagen van de journalistieke bohème. Begeleid door hoofdredacteur Harry Lockefeer, de enige met grijze pantalon en das, zette ik mijn eerste stap op de redactie. Mijn allereerste blik trof een collega die een halve liter bier aan zijn mond zette. Het was half vier in de middag. Niet veel later begon een significant deel van de redactie zich voor te bereiden op de dagelijkse gang naar het aanpalende café Hesp.


Daar werd dan geklaagd over de PvdA die het op links had laten lopen. Toch waren de eerste barsten in de zelfvoldaanheid er ook. Een paar jaar voordien had de Volkskrant zich bij de inhuldiging van koningin Beatrix achter de relmakers geschaard.


Dat had 1.400 opzeggingen en enig intern zielkijken opgeleverd. Zaten we daar wel goed qua tijdgeest? Maar de krant groeide onstuimig en een groter gelijk dan de oplage bestaat niet in de krantenwereld. Van buiten werd toen al geklaagd over de vele gezichten van de Volkskrant. Dat had iets jaloers.


Gerrit Komrij schreef over 'een hoerige krant' met zure communisten maar ook veel 'behendigheidssport'. Het Vrije Volk verweet de Volkskrant 'niet ondubbelzinnig voor een progressieve koers te kiezen'. In de Haagse Post was sprake van 'de Volkskranten'. De Volkskrant woei met alle winden mee, was de boodschap. En was ook nog eens verdeeld, aangezien er nog echte katholieken werkten en de krant in de buitenlandse politiek nog altijd de NAVO steunde.


Wie zich een beetje in die 90-jarige verdiept, begrijpt de antenne voor de tijdgeest van de Volkskrant beter. Voor de oorlog was de krant 'strijdblad' geweest van de Katholieke Arbeidersbeweging. Daarna voegde de KVP zich in de persoon van Romme in de leiding. De KVP wilde niet van klassentegenstellingen weten: hoog en laag, links en rechts, alles onder één roomse paraplu.


Eigenlijk is het na 1945 om die reden onophoudelijk hommeles geweest. De krant moest er steeds voor waken bekneld te raken tussen tussen de linkse vakbeweging en de rechtse KVP, en tussen de leerstelligheid van de kerk en de steeds zelfbewuster wordende lezersschare. En altijd was er een grote behendigheid om het ogenschijnlijk onverzoenlijke te verzoenen. Hoofdredacteur Jan van der Pluijm verklaarde in 1969 plechtig dat de Volkskrant niet meer 'we' zou schrijven als het over de r.k. kerk ging. De Volkskrant bleef voor rooms-katholieken uiteraard wel 'hun' krant.


Als je terugkijkt op de laatste decennia is er van die progressieve eigendunk niet zo veel meer over. Dat de abonnees niet meer toestromen, helpt daarbij. Misschien dat ze er daar anders over denken, maar wij laten ons aanzienlijk minder schamper uit over de PvdA dan destijds. De Volkskrant is nu eenmaal de spiegel van de sociaal-democratie. Met dezelfde aanhang en dezelfde moeite om een antwoord op het populisme te vinden. 'De echte Volkskrant dat zijn wij', zei laatst een verslaggever van De Telegraaf. Hij heeft gelijk.


De laatste jaren waren de jaren van eerst Fortuyn en daarna Wilders. En net als een kwart eeuw geleden zijn er klachten over de koers. Wijlen Jan Blokker, aangehaald in het boek Dag in Dag uit van Annet Mooij dat morgen verschijnt, verwoordde een opvatting die breder leefde en leeft: lees je eerst een kritisch verslag van de strapatsen van Fortuyn of Wilders, en daarna op de opiniepagina steun voor het populisme van allerlei neoconservatieve potsenmakers. Op de keper beschouwd wilde Blokker terug naar de 'ondubbelzinnig progressieve koers' van Het Vrije Volk van weleer. Hij was niet de enige.


Maar het kon niet meer - Het Vrije Volk is al heel lang ter ziele. En het was ook een slecht idee. Een moderne krant kan alleen maar een liberale krant zijn waarin je het geknetter van de samenleving terughoort.


Het kopje 'Ten Geleide' waaronder het r.k.-lezersvolk werd duidelijk gemaakt hoe het nieuws moest worden begrepen, is reeds lang afgeschaft. Onder de nieuwe hoofdredacteur worden de commentaren ondertekend. Ze staan nog op een prominente plek, maar een mening uit een stuk heeft de krant niet meer.


Dat is waar we nu ongeveer zijn. De Volkskrant is geen meneer meer, en is dat dus ook nooit geweest. De meeste jonge redacteuren zijn trouwens vrouwen. De krant wordt wel meer een persoonlijkheid. In de politiek willen we weer staatslieden, in de geschiedenis willen we helden. In de media willen we persoonlijkheid. De lezer wil weer een oordeel, gezag is geen vies woord meer. Wel graag gezag op grond van argumenten.


De krant is geen meneer, wel een club waar u hopelijk bij wilt horen Ook dat is niet nieuw. De eerste naoorlogse hoofdredacteur, Joop Lücker, schreef in een memo wat de Volkskrant zou moeten zijn. 'Een beetje vief en wakker en fris en niet bang voor iets en gezellig en niet onverantwoordelijk.' Dat lijkt me ook na 90 jaar nog een heel mooie ambitie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden