Friesland

TIJDENS DE vorige eeuw voelden beeldende kunstenaars de drang om de mens voor te stellen als mythologische figuur of held....

JOHAN DE VOS

Dit zou een foto kunnen zijn uit zo'n oude film: mooi om zien, heroïsch. De man lijkt een acteur met een ouderwetse baard, een getekend gezicht en tijdloze kleren. Zijn houding oogt perfect. Precies echt. De meubels richten hun poten theatraal omhoog. De decorbouwers kennen hun vak en letten op de esthetiek van het beeld. De geweldige haak aan de kar lijkt pijnlijk sterk. Het hoofd van het kindje zit precies op zijn plaats, tussen de tafelpoten. Voor deze scène zou lang gezocht zijn naar een locatie: ergens bij een dijk misschien, om het tafereel van onderen uit te schikken tegenover de strakke grijze lucht.

Maar de foto werd opgestuurd vanuit Heerenveen en ze werd afgedrukt op 2 juni 1972. We lezen het van de stempel die het fotolab drukte op de achterkant. En er was ook een korte brief bij: 'We moesten verhuizen. Geld hadden we niet. Alleen maar wat ouwe spulletjes, die alles bij elkaar trouwens minder waard waren dan een verhuiswagen zou kosten. Wat we wél hadden, was een oude boerenkar. Dus werd met die kar verhuisd. Wat we ook hadden: een kind en een simpel fototoestel. Die combinatie leidde tot dit plaatje. Met vriendelijke groeten, Tiny Kicken.'

Het is ongelooflijk maar waar, deze foto is niet geënsceneerd. Hij is echt en niet eens vreselijk oud. En inderdaad, hij is niet helemaal scherp. Het beeld verbleekt een beetje naar de hoeken toe, het tegenlicht overstraalt, en daaruit leiden we af dat de opname werd gemaakt met een goedkope camera en in elk geval via een ordinair objectief. Bovenaan lopen er ook nog strepen door het lucht, we zien ze alleen in het midden.

Misschien werden boven dit pathetische tafereeltje ook nog eens hoogspanningskabels gespannen. Ze lopen een beetje scheef, en zo weten we dat het geen krassen zijn op de film, die lopen meestal recht.

We blijven toch met vragen zitten. Bijvoorbeeld: hoe ver was de van het ene huis naar het andere? De foto benadrukt het liefelijke. Het hoge gras, de oude kar in silhouet, het kinderhoofdje en de verstrooiing van het licht door de glazen van het kastje achteraan. Maar ik kan me voorstellen dat behoorlijk gesleurd moet worden om het gevaarte voort te trekken.

Het typische bij foto's is dat we alleen zien wat binnen het kader is. Het ene huis kan net achter de rechterrand van de foto zitten en het andere huis zit misschien op een paar meter naast de rand aan de andere kant. Dan is de overtocht eigenlijk niet meer dan de theatrale tocht van de ene naar de andere kant van het beeld. Natuurlijk is het mogelijk dat de vader nog een steile berg op moet, of misschien moet hij zijn kind, meubilair en de kar ook nog door het malse slijk trekken. De foto geeft maar een klein stukje weer van de overtocht. De kijker krijgt maar weinig informatie.

De tafelpoten hebben wieltjes. De man kijkt niet naar de fotograaf en ook het kindje lijkt in zijn gewone doen. Hier worden geen grapjes gemaakt.

Deze foto geeft geen armoede weer, maar kracht en schoonheid. Ik ervaar dit - helaas - als van de vorige eeuw. En bijna als ongelooflijk.

Johan de Vos

Dit is aflevering 41 van een serie. Inzendingen naar: de Volkskrant, Dag in Dag uit/Allermooiste foto, postbus 1002, 1000 BA Amsterdam. Vermeld uw naam en adres op de achterzijde van de foto wanneer u prijs stelt op terugzending.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden