Freeze Frieze

Een kunsttijdschrift, een moderne kunstbeurs in Londen en New York, en nu ook nog een beurs voor oude kunst. De Frieze-onderneming is een daverend succes. Of is de rek er nu uit?

Even valt het stil aan de andere kant van de lijn. De vraag aan Amanda Sharp was in hoeverre de Frieze Art Fair nog kan doorgroeien. In 1991 richtte ze samen met Matthew Slotover het kunsttijdschrift Frieze op. Ruim tien jaar later namen ze het initiatief voor de Frieze Art Fair voor hedendaagse kunst in het chique Londense Regent's Park. Begin dit jaar lanceerde het tweetal een dependance in New York. Nu is de beurs uitgebreid met Frieze Masters voor oude kunst, op een steenworp afstand van de plek waar de eerste beurs begon.


Geen gekke ontwikkeling in twintig jaar tijd. Het valt niet te ontkennen dat Sharp en Slotover de tijd goed hebben aangevoeld. Wat eind jaren tachtig in Londen begon met de kleine club kunstenaars van de Goldsmiths College of Art, onder wie Damien Hirst, Sarah Lucas en Matt Collishaw, en later commercieel werd onderbouwd door verzamelaar Charles Saatchi, werd door de oprichters van Frieze op mondiale schaal uitvergroot.


Amanda Sharp (44): 'De laatste twintig jaar is Londen enorm veranderd. In de jaren negentig was er alleen de Tate Gallery, met moderne klassiekers. Er waren vijf galeries. De kunstwereld was een kleine gemeenschap. Nu zijn er honderd goede galeries. Tate Modern werd geopend. Er is een enorme groei. Ook commercieel. Tien jaar geleden constateerden we dat iedereen plots naar Londen kwam. Hedendaagse kunst werd mainstream. Iedereen had een mening over Damien Hirst. Maar we voelden ook dat er iets ontbrak. Een beurs voor hedendaagse kunst. Daar zijn wij op ingehaakt. Het was geen strategische zet.'


Frieze is inmiddels tot een enorme enterprise uitgegroeid. Een klaterend financieel succes. Het blad Frieze behoorde al vanaf de lancering tot de toonaangevendste kunsttijdschriften ter wereld. Met veel artikelen, interviews en recensies over nieuwe, hippe kunst uit alle continenten. Net zoals de Frieze Art Fair vanaf het begin in 2003 de kunstwereld veroverde met een nieuwe opzet. Al was het alleen al door de huisvesting: in een partytent met provisorische klimaatbeheersing en eenvoudige schotten, maar wel tot de nok gevuld met peperdure kunst van trendy makelij.


Waar alle hotshots van de beeldende kunst, galeriehouders en kunstenaars een plaatsje kregen. De beurs ontwikkelde zich al snel tot dé place to be. Een verzamelpunt waar je popster David Bowie, kunstenaar Tracey Emin, galeriehouder Larry Gagosian en de veilingmeester van Sotheby's Oliver Barker met elkaar kan zien bakeleien over wat hot and new is.


Ook met hun nieuwe initiatief Frieze Masters lijken Sharp en Slotover het tij mee te hebben. Volgens Sharp zijn er niet veel beurzen voor oude kunst. Zeker niet voor kunst (geen juwelen en design!) van 70 duizend jaar geleden tot eind vorige eeuw. 'Nu hebben we die allemaal onder een dak. Kijk je de ene kant op, dan zie je Japanse prenten uit vorige eeuwen. Kijk je de andere kant op dan kom je foto's van Richard Avedon tegen.'


Oude kunst sluit ook steeds meer aan op recente ontwikkelingen en nieuwe interesses, naar Sharps mening. 'Veel van mijn kunstenaarsvrienden zien geen kloof tussen vroeger en nu. De aandacht is breder geworden. Denk alleen al aan de enorme belangstelling voor de tentoonstelling Bronze, nu in de Royal Academy of Art. Het hangt gewoon in de lucht.'


De mix van kapitaalkrachtige galeries, kunstenaars uit alle landen, puissant rijke verzamelaars, een actueel tijdschrift, grote musea en beurzen voor oude en nieuwe kunst - het lijkt er op dat Londen in een mum van tijd de kunsthoofdstad van de wereld is geworden en het New York van de troon heeft gestoten.


Afgelopen week openden vier grote Amerikaanse galeries een vestiging in de dure Londense wijk Mayfair. Om dichter bij hun cliëntèle van rijke Russen, Aziaten en Arabieren te zitten en bij de kunstenaars uit hun stal, die veelal Londen als hun domicilie hebben gekozen. Britain rules the art waves.


Het bleek ook toen Frieze het begin dit jaar aandurfde om uitgerekend in New York een nieuwe beurs op te zetten, op Randall's Island in de East River. Toch een staaltje spierballen rollen. Sharp ziet het meer als een pionierswerk. 'We hebben alles vanuit niets opgezet. Een beurs en restaurant. Op een plaats buiten het centrum.'


Blijft over die eerste vraag, of er een grens zit aan de hele Frieze-onderneming? En ligt de toekomst niet meer bij kleinere beurzen voor de geïnteresseerde leek met een kleiner budget?


Sharp moet er even over nadenken. En dan: 'Laat ik het zo zeggen. Het is ons nooit te doen geweest om schaalvergroting omwille van de schaalvergroting alleen. En wat galeries aanbieden zijn ook kunstwerken van 400 euro. Het zijn er niet veel, maar ze zijn er wel. Dat we nu Frieze Masters hebben opgezet, komt omdat veel galeries van oude kunst naar ons zijn toegekomen met de vraag of we iets voor hen konden betekenen. Er was gewoon veel interesse in die wereld.'


Sharp en Slotover handelen dus vraaggericht. Moet je er niet van staan te kijken dat ze eerdaags een volgend project starten, inhakend op de behoeften van Chinese verzamelaars of galeriehouders uit het Midden-Oosten en Brazilië. De rek is er nog lang niet uit.


Big business

Als ze het goed hebben gedaan, moeten ze allang binnen zijn, de twee oprichters en eigenaren van Frieze: Matthew Slotover en Amanda Sharp. Ze bezitten een tijdschrift en drie beurzen in Londen en New York. En grote beurzen zijn big business. Neem de Frieze Art Fair voor hedendaagse kunst. Aantal bezoekers: ongeveer 70 duizend. Entreegeld: 33 euro. Aantal galeriehouders: 175. Prijs voor een stand: de kleine rond 10.000 euro; de grote ver boven de 100.000. Sponsors: Deutsche Bank, BMW, Pommery Champagne en COS. Dat tikt lekker aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden