Freeman tast op sax de grenzen af

Frank Zappa omschreef solo's eens als air sculptures, beeldhouwwerken in de lucht. Zo bekeken kun je de Amerikaanse tenorsaxofonist Von Freeman een soort Picasso van de jazz noemen: zijn sculpturen reconstrueren het beeld van de song door bekende elementen op onverwachte plekken aan te brengen; en net zoals Picasso soms...

De bijna tachtigjare is een veteraan uit Chicago, maar hoewel hij de harde en intense bluesstijl van de tenoristen uit die stad vertegenwoordigt, staat hij eigenlijk volkomen apart. In plaats van in New York te netwerken, bleef hij thuis zijn gezin opvoeden, en hij heeft weinig platen gemaakt. Nog altijd is hij een eenling, en met het klimmen der jaren lijkt het, ondanks zijn charmante podiumpresentatie, alsof hij zich steeds meer in zichzelf heeft teruggetrokken.

Dat uit zich in de eigenzinnige manier waarop hij zijn sets vult. Donderdag speelde hij vóór de pauze voornamelijk Summertime, erna was hij bijna voortdurend bezig om Speak Low uit elkaar te plukken. Programmeur Huub van Riel vergeleek het met een Chinees restaurant, waar je bijvoorbeeld een eend op acht verschillende manieren krijgt opgediend. Freeman ontleedde de thema's vaak a cappella, in tempoloze arabesken, en hield die ook consequent vol als de groep inviel; een merkwaardig contrast dat mede dankzij de rauwe, ietwat blèrende toon deed denken aan de over het ritme golvende kreten van Albert Ayler. Pas als hij er klaar voor was ging hij meeswingen. Voor pianiste Amina Claudine Myers, bassist Hein van de Geyn en drummer Han Bennink zat er weinig anders op dan zo goed mogelijk volgen wat er zich in Freemans hoofd afspeelde.

Spannend bleef het daardoor wel, vooral ook omdat er steeds nieuwe ideeën uit de sax bleven rollen. Noten die werden weggesleept bij de grenzen van de tonaliteit, wendingen die de luisteraar op het verkeerde been zetten, uitweidingen die zo ver de ruimte in schoten dat je even bang werd dat Freeman nu toch echt de draad kwijt was. Maar met een paar rake frasen maakte hij dan weer duidelijk dat al het voorafgaande wel degelijk samenhang had, en verband hield met, verrassing, Summertime.

Ontroerend werd het soms ook, zeker in If I Should Lose You, dat opgedragen werd aan de zieke collega en stadgenoot Johnny Griffin, en volledig onbegeleid werd uitgevoerd: de grillige maar doorleefde mijmeringen van een oude man, als in trance verzonken in zijn eigen notenwereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden