NIEUWS MUSEA

Freelance rondleiders in musea dreigen werk en inkomsten te verliezen door strenger toezicht

Bij rondleiders in musea én bij musea zelf is onrust ontstaan over strengere handhaving van een belastingmaatregel. De Belastingdienst heeft aangekondigd vanaf januari harder in te grijpen bij verboden zzp-constructies. Sommige rondleiders dreigen hun werk te verliezen of minder te gaan verdienen. Musea vrezen dat ze hun educatieve programma’s moeten versoberen.

Bezoekers in het Van Gogh Museum in Amsterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dit blijkt uit een rondgang van de Volkskrant. De Belastingdienst zet per 1 januari vijftig extra handhavers in om te speuren naar onrechtmatige zzp-constructies. Veel musea behandelen hun rondleiders als vaste werknemers door kledingvoorschriften te hanteren, trainingen te geven en eisen te stellen aan vervanging bij ziekte. Ze moeten nu kiezen tussen een deel van de zzp’ers in vaste dienst nemen of minder eisen aan de zzp’ers stellen, zodat er geen sprake meer is van een gezagsverhouding. 

Bezoekers worden in musea nu vaak rondgeleid door zzp’ers die voor meerdere opdrachtgevers werken. Dat kunnen andere musea zijn, maar bijvoorbeeld ook scholen waar zij werken als docent. Of ze werken naast hun baan als zelfstandig kunstenaar. Juist die combinatie van disciplines maakt hen beter, stellen rondleiders zelf. Maar als musea hen in vaste dienst moeten nemen, zal dat dus veel lastiger worden. 

Het Van Gogh Museum in Amsterdam werd een aantal jaar geleden al gewaarschuwd door de Belastingdienst. Er was volgens de fiscus sprake van een gezagsverhouding tussen het museum en de ‘zzp’ers’. Het Van Gogh kreeg tot 2020 tijd om orde op zaken te stellen. Dit is inmiddels gebeurd: van zo’n vijftig zzp’ers heeft het museum afscheid genomen, rond de dertig werden in vaste dienst genomen. In navolging van het Van Gogh Museum passen nu onder meer het Rijksmuseum en het Scheepvaartmuseum in Amsterdam en het Frans Hals Museum in Haarlem hun personeelsbeleid aan.

Kwaadwillende opdrachtgevers

De zelfstandige rondleiders vinden dat deze zogenoemde wet DBA zijn doel voorbijschiet. De bedoeling ervan was zzp’ers te beschermen tegen kwaadwillende opdrachtgevers, maar nu dreigt een groot deel dus werk en inkomen te verliezen. Zij vinden het ook onnodig dat de Belastingdienst een al langer bestaande wet gaat handhaven, terwijl het kabinet heeft aangekondigd dat er per 2021 waarschijnlijk nieuwe regelgeving zal komen. Sinds de inwerkingtreding van wet DBA in 2016 regent het al kritiek op de wet. 

Veel rondleiders vrezen voor hun toekomst in de museumwereld. Een vrouw van vijftig, naam bekend bij de redactie, werkt als rondleider bij meerdere musea: ‘Een paar jaar geleden werden we allemaal ontslagen om als zzp’er cultureel ondernemer te worden, met succes. Nu wordt het weer omgedraaid en ik ben bang dat velen hun werk verliezen. De wet DBA hoort ons te beschermen, maar we worden juist de dupe. Wij zijn geen maaltijdbezorgers, bij ons werkt dit systeem goed.’

Uit een recente enquête van BRAM, de beroepsvereniging van rondleiders, blijkt dat 93 procent van zijn leden zzp’er wil blijven.  Vrouwen die op het punt staan kinderen te krijgen, chronisch zieken en ouderen zijn bang dat hun geen vast contract wordt aangeboden. Over de contracten is nog veel onduidelijkheid. Waarschijnlijk zullen de rondleiders onder de museum-cao vallen, tot ongenoegen van velen. 

De eerdergenoemde rondleider: ‘Aan ons worden hoge eisen gesteld. We moeten universitaire masters hebben, meerdere talen spreken, de collecties kennen en een specialisatie hebben in een richting of doelgroep. Je moet excelleren in communicatieve vaardigheden, kennis en didactiek. En het is heel uitputtend, je kunt niet uren achter elkaar rondleiden.’ Het is nog onduidelijk hoe daar in een vast contract rekening mee wordt gehouden. Evenmin hoe het verloopt met freelancen naast het vaste dienstverband. 

Geen keuze

Musea zeggen geen keus te hebben en wijzen naar de Belastingdienst. Ze hebben baat bij een grote poule van getrainde experts die oproepbaar zijn. Het Rijksmuseum en het Van Gogh kiezen voor het vaste dienstverband om de kwaliteit van de tours te kunnen waarborgen. Het Van Gogh stopt met rondleidingen in andere talen dan het Engels en Nederlands, een audiotour moet de rondleider vervangen. Het Rijks kan maar een deel van zijn 140 zzp’ers in dienst nemen, het weet nog niet wat voor invloed dit zal hebben op hun uitgebreide educatieaanbod.

Het Frans Hals Museum gaat in zee met een uitzendbureau, een manier om de wet DBA te omzeilen. De rondleiders vrezen hierdoor inkomen te moeten inleveren. Het Scheepvaartmuseum heeft nog niet gereageerd op vragen van de Volkskrant. Uit een mail aan zijn rondleiders blijkt dat het doorgaat met zpp’ers, maar dan zonder ze trainingen te geven en zonder een kleine poule vervangers aan te houden. De Hermitage zei met hun zzp’ers al conform de wetgeving te werken. Het Stedelijk Museum Amsterdam heeft nog niets besloten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden