Nieuws Afgewerkt frituurvet

Fraude met eenderde van alle biodiesel, Kampens bedrijf zou ‘miljoenen’ hebben verdiend

Met een groot deel van de Nederlandse biodiesel is waarschijnlijk gefraudeerd. In 2015 zou het zijn gegaan om bijna eenderde van het Nederlandse verbruik van biodiesel. De ‘straatwaarde’ van die plas biodiesel wordt geschat op meer dan 130 miljoen euro. Justitie houdt het erop dat er met de fraude mogelijk ‘vele miljoenen’ zijn verdiend.

Medewerker van Biodiesel Kampen. Het bedrijf maakt biodiesel uit afgewerkt frituurvet en zou onderwerp van fraudeonderzoek zijn. Beeld Hollandse Hoogte / Herman Engbers

Het maakt het nog moeilijker de Parijse klimaatdoelen te halen. Biodiesel is een van de wapens die in Europa worden ingezet om de uitstoot van CO2 te verminderen, net als bio-ethanol, dat in benzine wordt bijgemengd. Die bijmengverplichting geldt in de Europese Unie sinds 2009. Door de fraude die nu aan het licht is gekomen, is niet meer vast te stellen of het uiteindelijke doel, de verlaging van de CO2-uitstoot, wel is bereikt. Dat scheelt in de jaren 2015 en 2016 rond de 400 duizend ton CO2 per jaar. Ter vergelijking: dat is ongeveer 2 procent van de uitstoot door het wegverkeer. Mogelijk moeten de statistieken om deze reden worden aangepast.

Het onderzoek wordt verricht door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), dat valt onder het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het onderzoek richt zich in Nederland op één bedrijf, Biodiesel Kampen. Dat maakt biodiesel uit afgewerkt frituurvet. Dat bedrijf houdt zich onbereikbaar voor vragen. Het bedrijf zou ten onrechte een duurzaamheidscertificaat hebben gegeven aan een deel van zijn biodiesel.

Het Openbaar Ministerie maakte eerder deze week bekend dat er vier mensen zijn aangehouden in verband met deze zaak. Het onderzoek strekt zich ook uit naar België en Groot-Brittannië. In Engeland verdenkt de Serious Fraud Office het bedrijf Greenergy van fraude met biodiesel. 

Label 

De ILT heeft de naam van het verdachte bedrijf niet bekendgemaakt, maar het bedrijf blijkt onlangs zijn certificering die het nodig heeft voor de handel in biodiesel, te zijn kwijtgeraakt. De producenten en handelaren mogen zelf hun producten labelen als ‘duurzaam’. Dat label is cruciaal voor biodieselproducenten. Ze hebben het recht tot labelen als ze daarvoor zijn gecertificeerd. 

Biodiesel Kampen was gecertificeerd bij de Duitse instantie ISCC. Het certificaat was nog geldig tot 8 december van dit jaar. Maar op 8 mei trok ISCC het in. Dat was kort nadat in Engeland, België en Nederland vier aanhoudingen waren verricht en invallen waren gedaan bij verdachte bedrijven. ISCC geeft geen toelichting op het doorhalen van het certificaat, en wil niet zeggen of het iets met dat fraudeonderzoek te maken heeft. Frans Claassen, secretaris van brancheorganisatie MVO (handelaren in vetten en oliën), bevestigt dat Biodiesel Kampen het verdachte bedrijf in kwestie is.

Minister Van Nieuwenhuizen stuurde deze week een rapportage van de ILT naar de Tweede Kamer. Daaruit blijkt dat de fraude zou zijn gepleegd in 2015 en 2016, en dat nog wordt gekeken of het ook daarna nog is doorgegaan. De ILT vermoedt dat in 2015 59 procent van de hele verkoop van het verdachte bedrijf ten onrechte het predicaat duurzaam heeft gekregen. In dat jaar was de productie van dat bedrijf gelijk aan 32 procent van het totale Nederlandse verbruik van biodiesel.

Biodiesel is duurder dan gewone diesel, dus zonder een verplichting zou geen oliemaatschappij erover denken om biodiesel bij te mengen. Dankzij de verplichting is er echter veel vraag naar.

Palmolie

In Nederland wordt het toezicht op het systeem uitgeoefend door de Nederlandse Emissieautoriteit NEa. Nederland heeft flink ingezet op biodiesel die wordt gemaakt uit frituurvet, dat van over de hele wereld naar Nederland wordt verscheept. Bij het voldoen aan de bijmengverplichting mag een producent deze frietdiesel dubbel tellen. Van alle biodiesel in Nederland is rond 70 procent gemaakt uit afgewerkt frituurvet.

Maar wat kan er nou mis zijn met biodiesel uit frituurvet? Dat, zegt Harry Geritz, bij de NEa verantwoordelijk voor de transportsector, is nou juist niet bekend. ‘Maar je kunt bijvoorbeeld denken dat er vervuilde grondstoffen in zijn verwerkt. Het kan ook zijn dat andere grondstoffen, bijvoorbeeld niet-duurzame palmolie, zijn omgekat tot duurzaam afgewerkt frituurvet. In deze markt wordt als ‘duurzaam’ gelabeld afval soms meer waard dan grondstoffen.’ Het is ook denkbaar dat Biodiesel Kampen certificaten twee keer gebruikte: een keer in Nederland en een keer in een buitenland.

NEa waarschuwde in 2016 al dat de constructie waarbij biodiesel uit frituurvet dubbel meetelt bij de bijmengverplichting, fraudegevoelig is.

Biodiesel

Diesel wordt gemaakt van fossiele grondstof, en het verbranden ervan vergroot dus de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer. Als autobrandstof wordt gemaakt van plantaardige of dierlijke grondstoffen, is dat in theorie niet het geval. Sinds 2010 wordt biodiesel bijgemengd in diesel, en bio-ethanol in benzine. In elke liter diesel zit biodiesel, al kan het gehalte wel wat schommelen. Hoger dan 7 procent kan niet; dan gaat de motor protesteren. Dit najaar komen er benzines op de Nederlandse markt die 10 procent bio-ethanol bevatten: E10.

Maar sommige biobrandstoffen zijn klimaattechnisch juist beroerder dan gewone diesel. Palmolie is berucht. Er worden moerassen drooggelegd en oerwouden gekapt om palmolieplantages op te starten. De bodem, vaak doordrenkt met plantenresten, gaat in hoog tempo oxideren, en dat betekent: CO2 de lucht in, klimaat naar de knoppen.

Om dat te voorkomen moet de grondstof voor biobrandstoffen een certificaat hebben dat het duurzaam is geproduceerd, en moet de hele keten bewaakt worden. Als de hele keten niet grondig wordt bewaakt, weet je niet wat voor effect het bijmengen van biobrandstof heeft op het klimaat.

De bijmengverplichting rust op bedrijven die de brandstof aan de eindgebruiker leveren. Een deel van de biobrandstoffen komt terecht in autobrandstof, een ander deel in scheepsbrandstof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden