Franser dan Frans op Guadeloupe

De romancyclus Ségou maakte Maryse Condé, afkomstig van Guadeloupe in de Cariben, wereldberoemd. Ze viel in de prijzen met Tituba, de zwarte heks van Salem....

Peter Swanborn

Guadeloupe, waargebeurde verhalen uit mijn jeugd (In de Knipscheer; fl 39,50) is een mooi boek geworden. Met een groot beeldend vermogen tovert de schrijfster ons haar eiland voor ogen tovert en tegelijk portretteert ze genadeloos een aantal familieleden. De uiterst ambitieuze vader, de broer die niet wil deugen en de oudere zus die wordt verstoten, omdat ze zich laat scheiden en zo de familie van een begerenswaardige verbintenis met een nog veel rijkere familie berooft.

Maryse was de laatste van acht kinderen, een nakomertje, een ongelukje waarvoor haar moeder zich lange tijd bleef schamen. Maar meer nog schaamde moeder Condé zich voor haar eigen armoedige afkomst. Zij, 'het paradepaardje van haar generatie', deed er alles aan om haar kinderen te beschermen tegen slechte invloeden, te weten de omgang met kinderen uit gezinnen die het op de maatschappelijke ladder niet zo ver hadden gebracht als zij.

Zodra de moeder aan het woord komt, druipt het snobisme van de pagina's af. Niets mag aan haar verleden herinneren en zelfs met de armoede van haar eigen personeel toont zij geen enkele consideratie. Het pleit voor de schrijfster dat zij in een bijzonder ontroerende scène toch tot zo'n mild en weloverwogen oordeel over haar moeder komt. Het boek is ook aan haar opgedragen.

De vervreemding van zwarte mensen die er alles aan doen om Franser dan hun Franse bezetters te zijn, lijkt aan de hele geschiedenis ten grondslag te liggen. Ook als de zestienjarige Maryse aan het eind van het boek in Parijs gaat studeren, moet zij bekennen dat zij zichzelf het meest herkent in de titel van een essay van Frantz Fanon: 'Zwarte huid, blank masker.'

Het enige wat het lezen van dit boek bemoeilijkt is de vertaling. Nog afgezien van de vele zetfouten hanteert de vertaalster de vreemdste uitdrukkingen: 'bullebak maken', 'een voetje omwandelen', 'een schuif halfbroers'. En moeten woorden als 'meidman' en 'armenaren' een ouderwetse, koloniale sfeer oproepen? Het verhaal speelt zich af in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw, niet in de negentiende eeuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden