Fransen prijzen zich de hemel in

Frans zijn is iets wat je volgens de premier moet verwerven. Dus laat zijn regering haar volk volop in zaaltjes filosoferen.

President Sarkozy had de beker wijselijk aan zich voorbij laten gaan; spreken over nationale identiteit is niet per se een onderwerp waarmee momenteel veel punten te halen zijn.

Zodoende was het premier François Fillon die vrijdagochtend de slottoespraak mocht houden tijdens het eerste grote publieke debat over dit onderwerp, dat de Fransen fascineert en ergert. In drie kwartier rakelde hij alles op wat maar enigszins aan identiteit raakt: onderwijs, minaretten, literatuur, het volkslied, mensenrechten, De Gaulle. Alsof er drie speechschrijvers tegelijk aan de slag waren geweest.

Aardig was dat hij het debat naar een metaniveau tilde door het als deel van de nationale identiteit te interpreteren. ‘Elke beslissing roept een enorme polemiek op’, zei de eerste minister. ‘Of het nu gaat om hervormingen in het onderwijs, de opening van het jachtseizoen, de kwaliteit van de Bordeaux of de pensioengerechtigde leeftijd. Retoriek en tegenspraak horen bij het Franse volk.’

Sinds Eric Besson, minister van Immigratie, Integratie en Nationale Identiteit, het debat in oktober begon, lopen de gemoederen hoog op. Op debatidentitenationale.fr werden al veertigduizend bijdragen geplaatst. Een circus van honderden debatten in het hele land is op poten gezet. Besson zelf zal in februari de slotconclusie schrijven. Twintig wetenschappers publiceerden vrijdag een oproep zijn ministerie af te schaffen.

‘Ook in Duitsland, Denemarken en Nederland wordt over identiteit gediscussieerd’, zei Besson. ‘Typisch Frans is dat het de staat is die het debat organiseert.’

Links en rechts zitten met het debat in hun maag. Rechts omdat niet duidelijk is wat met de uitkomsten zal gebeuren. Links vreest voor een aanscherping van de inburgeringsregels en wil zich daarom aan het debat onttrekken. Maar ook wie niet wil meedoen – zoals socialistenleidster Martine Aubry – ontkomt er niet aan zijn opvattingen kenbaar te maken.

Aan de bijeenkomst van vrijdag, gehouden in de zeer identiteitsgevoelige École Militaire in Parijs, deden historici, politici, zakenmensen en filosofen mee. Hoe verschillend ook hun achtergrond, iedereen maakte het Frans-zijn al snel tot persoonlijke kwestie.

‘Vrijheid gaat bij mij voor alles’, zei de van oorsprong Algerijnse Jeanette Bourgrab, een kortgerokte, hoge ambtenaar van de Raad van State. ‘Hier kan ik me kleden zoals ik wil, ik kan een studie volgen. Zelfs in Spanje wordt vrouwen het recht op abortus ontzegd. Ik ben er trots op Frans te zijn.’

Zo’n liefdesverklaring kwam ook van Tidjane Thiam, succesvol zakenman met wortels in Ivoorkust. ‘Ik kan me niets anders voorstellen dan Frans te zijn’, zei hij. Hij vond een debat overbodig. ‘Waarom zou de tijger zijn tijgerschap bespreken?’ Wel kwam hij met een kanttekening: een land met een verscheidenheid aan inwoners moet onderwijs aanbieden dat is toegesneden op het individu.

Maar wat is Frans? Al na een half uur kwam de discussie op gastronomie. ‘Ik ben half Cahors (Zuid-Frans, red.) en half couscous’, verklaarde een man die voedsel als middel tot assimilatie beschouwde. Een jonge zwarte wethouder uit de Parijse voorstad La Courneuve toonde zich als een van de weinigen sceptisch. Hij verdedigde de jongeren uit de banlieue die zich niet thuis voelen in Frankrijk. ‘Wat heeft dit land hen te bieden?’

Wat de sprekers bond was trots, die doorklonk in de lichte trilling waarmee ze la France uitspraken. Een trots die samenhing met de bijzondere rol die ze Frankrijk in de wereld toedichten. Zoals Fillon zei: ‘Frans zijn, dat zit niet in het bloed. Dat is iets wat je moet verwerven. Dat is een taal, een rechtspraak, het zijn waarden die gedeeld worden. Daarin schuilt ons universalisme. Dat is onze boodschap voor de wereld.’ Met gevoel voor realisme voegde hij toe dat Fransen mondiaal gezien daardoor vaak boven hun stand leven.

Een gespreksleider had eerder Schopenhauer geciteerd, voor wiens rekening deze uitspraak komt: ‘De rest van de wereld heeft apen, Europa heeft Fransen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden