ReportageLockdown Frankrijk

Fransen in verwarring over kafkaëske lockdown

Frankrijk is voor de tweede keer in lockdown. Alle winkels zijn dicht, behalve die voor noodzakelijke spullen. Maar mogen die dan ook niet-noodzakelijke spullen verkopen? Verwarring overheerst. Online reuzen gaan er met de buit vandoor.

De Parijse straten zijn stil.  Beeld EPA
De Parijse straten zijn stil.Beeld EPA

‘Wie begrijpt dit nou?’ Terwijl hij in zijn bodywarmer tussen de maxicosi’s en kinderwagens staat, heft Laurent Benoit zijn handen ten hemel. Zijn winkel met babyartikelen in de noordwestelijke Parijse wijk Batignolles moet dicht vanwege de lockdown. Tot zijn ontsteltenis mag de supermarkt verderop wél babyspullen blijven verkopen. ‘Daar staan de mensen nota bene hutjemutje op elkaar gepakt in de rij. Er zit geen enkele logica in.’

De reconfinement, de nieuwe lockdown die vorige week vrijdag is ingegaan, zou een ‘lichtere’ variant zijn van de nietsontziende vergrendeling van Frankrijk in het voorjaar, verzekerde de Franse regering. Toch is er voor veel Fransen bar weinig veranderd in vergelijking met toen. Op een ommetje per dag na is het binnenblijven geblazen. Boodschappen doen mag, maar alleen voor aankopen die behoren tot de eerste levensbehoeften. De 200 duizend Franse winkels die in ‘niet-noodzakelijke’ producten voorzien, zijn gesloten.

Toen Frankrijk in maart voor het eerst op slot ging, accepteerden nagenoeg alle winkeliers en hun klanten dat gelaten. Over de zin en onzin van de wel heel stringente lockdown en de onverbiddelijke winkelsluiting werd nauwelijks gesproken. Dat de grens tussen noodzakelijk en niet-noodzakelijk in veel gevallen nogal arbitrair is, was geen voer voor discussie.

Boeken

Dat is dit keer diametraal anders. Je zou kunnen zeggen dat Frankrijk dit te danken heeft aan één grootwinkelbedrijf: Fnac. De beroemde warenhuisketen met boeken, cd’s, dvd’s en elektronica, besloot dit keer – in tegenstelling tot tijdens de eerste golf – wel open te blijven. Dat mag; de toetsenborden, laptops en andere elektronische benodigdheden die het warenhuis verkoopt, zijn volgens de regering noodzakelijke spullen.

Maar Fnac ging een stapje verder: het hield ook de boekenafdeling open. Dat was tegen het zere been van de boekhandels, die volgens de lockdownregels níét open mogen blijven. Aan de oproep van cultuurminnend Frankrijk om boeken als noodzakelijke goederen te beschouwen en alle boekwinkels open te houden gaf de regering geen gehoor. Wel erkende ze de ongelijke behandeling, en dus moest Fnac de boekverkoop staken.

Daarmee was de geest uit de fles. Want als Fnac de boekenafdeling moest sluiten, waarom mocht supermarkt Carrefour dan bloemen verkopen terwijl de bloemisten op last van de regering zijn gesloten? En hoe zat het eigenlijk met de make-up-afdeling van de Monoprix? Gespecialiseerde make-up-zaken waren toch ook noodgedwongen dicht?

De Franse regering daarop kwam met een lijst waarop alle producten staan die tijdens de lockdown verkocht mogen worden – het predicaat ‘noodzakelijk’ wordt sinds kort angstvallig vermeden – om de discussie voor eens en altijd te beslechten. Dat was althans de bedoeling. Maar het hyperbureaucratische Frankrijk zou zichzelf niet zijn als die lijst niet tot onnavolgbare en kafkaëske situaties zou leiden.

Boekwinkels moeten gesloten blijven en om oneerlijke concurrentie te voorkomen mogen warenhuizen en supermarkten geen boeken verkopen. Om volstrekt onopgehelderde redenen mogen krantenkiosken dat wel. Klanten mogen de boeken alleen niet zelf pakken, wat bij kranten en tijdschriften dan weer wel mag.

Speelgoedwinkels zijn gesloten en dus mogen supermarkten geen speelgoed verkopen. Winkels met babyspullen zijn eveneens dicht, maar supermarkten mogen die artikelen wel blijven verkopen, omdat ze gelden als eerste levensbehoefte. Alleen is dat voor de regering dan weer geen reden om gespecialiseerde winkels met babyartikelen open te houden.

Nachtjaponnen

‘Er is geen touw aan vast te knopen’, zegt Marie Alsena, die een klein winkeltje met beddengoed bestiert in een winkelpassage waar verder alle rolluiken naar beneden zijn. Tot haar eigen verbazing mag haar Marque Discount open blijven. Haar andere winkel, een kledingzaak in dezelfde passage, moet wel sluiten. Maar in haar beddengoedzaak mag ze wel kamerjassen en nachtjaponnen verkopen.

Terwijl Benoits winkel nog een laatste middag is geopend voor klanten die al voor de lockdown een wieg of kinderwagen hadden besteld, is de filiaalmanager van de Monoprix een paar straten verderop in de weer met een rood-wit afzetlint. ‘Dit is een provisorische oplossing’, zegt hij terwijl hij het lint voor een schap met teddyberen en barbiepoppen bevestigt. ‘Morgen blokkeren we de gangpaden.’

De filiaalmanager – hij wil niet met zijn naam in de krant; het concern heeft zijn medewerkers uitdrukkelijk opgedragen niet met de pers te praten – begrijpt de regels wel. ‘Als wij alles mogen verkopen, is dat onrechtvaardig voor kleine winkeliers.’ Veel klanten zijn minder begripvol. ‘Het is belachelijk’, vindt de 26-jarige Alicia. ‘Het gaat al zo slecht met de economie. Dan is het toch bizar dat de regering van ons verlangt dat we allerlei spullen niet meer kopen?’

Lachende derde

De grootste vrees van veel winkeliers is dat onlineshops als Amazon de lachende derde zijn. ‘Amazon mag niet de grote winnaar van deze crisis zijn’, zei minister van Financiën Bruno Le Maire. Hij benadrukte dat meer Franse winkels hun waar online moeten gaan aanbieden – nu doet slechts eenderde dat. Premier Jean Castex deed een beroep op de Fransen om ‘deze maand aankopen uit te stellen, in plaats van producten te bestellen op een grote buitenlandse site.’

Met nog maar ruim anderhalve maand te gaan tot de feestdagen klinkt zo’n oproep tamelijk wereldvreemd. ‘Normaal zijn de maanden november en december goed voor zo’n 60 procent van mijn jaaromzet’, zegt Alsena. ‘Ik denk dat heel veel winkels dit niet gaan overleven.’

Een schrale troost voor de Franse economie: volgens staatssecretaris van Digitalisering Cedric O beheerst Amazon maar zo’n 20 procent van de onlinemarkt. ‘We hebben veel Franse marktleiders in de e-commerce’, bezwoer de staatssecretaris. Hij noemde Fnac als een van de voorbeelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden