Fransen bekritiseren jansaliegeest van Dutchbat

Het Nederlandse VN-bataljon in Srebrenica heeft volgens de Franse enquêtecommissie op alle fronten gefaald. Den Haag reageert geërgerd...

Franse ogen dwingen. Een parlementaire onderzoekscommissie van de Assemblée Nationale heeft zich bemoeid met 'onze' Srebrenica-affaire. Het donderdag verschenen rapport is betrekkelijk onthullend wat betreft het oordeel over Dutchbat, het Nederlandse VN-bataljon dat de 'veilige enclave' Srebrenica had moeten verdedigen.

Niet dat het parlementaire onderzoek veel nieuwe feiten heeft opgeleverd. De enquête was vooral teleurstellend wat betreft de stukken die boven water kwamen. NAVO en VN hebben helemaal niets gestuurd, de Franse ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie mondjesmaat.

Desondanks is er nieuws, met name voor Nederland. Nieuw is namelijk het onbarmhartige oordeel in het rapport over het Nederlandse VN-bataljon. Pijnlijk omdat de Nederlandse behoefte om de verantwoordelijkheid van het drama-Srebrenica af te wentelen op een Franse generaal maar al te voelbaar was. Tot dusver kan de meest gehoorde opvatting in Nederland worden samengevat in het oordeel van de toenmalige minister Voorhoeve (Defensie): 'Srebrenica was onverdedigbaar.'

Die mening werd ondersteund door het rapport van VN-secretaris-generaal Kofi Annan. Ook daarin een zeer prudent oordeel: 'In laatste instantie kan niet met zekerheid worden vastgesteld dat een meer energieke interventie van het Nederlandse bataljon meer levens had kunnen redden, zelfs is het mogelijk dat een dergelijke interventie meer kwaad dan goed had gedaan.'

Niets van dergelijke mildheid bij de Franse commissie. Volgens de Franse parlementariërs hebben de Nederlanders ongeveer op elk niveau gefaald. Het was een 'evidente fout' dat Dutchbat de Servische aanval op de veilige enclave niet heeft beantwoord met tegenvuur. Waarom zijn er geen raketten afgevuurd op de Servische tanks toen die naderden? De commissie kritiseert de houding van overste Karremans, die wel om luchtsteun vroeg, maar zelf zijn wapens niet gebruikte. 'Men kan zich voorstellen dat luchtsteun in de geest van de Nederlanders ''anoniemer'' was dan een antwoord op de grond op de Servische aanvallen.'

Een tweede 'fout' was dat de Dutchbatters zich gevangen lieten nemen door de Serviërs, en zodoende als gijzelaars konden dienen. Derde 'fout' was hun 'halsstarrige weigering' de Moslims in de enclave de mogeljkheid te bieden zich te verdedigen. Vierde, 'grove fout': de onontwarbare procedures om luchtsteun te vragen. Daardoor raakten sommige aanvragen kwijt en bereikten andere nimmer het VN-hoofdkwartier in Zagreb.

De beslissing van de Nederlandse generaal Nicolai om het verzoek van Karremans om luchtsteun niet door te geven, wordt 'discutabel' genoemd. Karremans zelf wordt een 'inschattingsfout' verweten, toen hij doorgaf voorlopig geen grote Servische aanval op Srebrenica te verwachten. In de stad Tuzla, halverwege de Nederlandse bevelsketen, was volgens de commissie sprake van een regelrechte 'puinhoop'.

De commissie waagt zich niet aan speculaties over het waarom van het Nederlandse falen. Maar tussen de regels door schemert de veroordeling van het ontbreken van vechtlust, en meer algemeen de Nederlandse jansaliegeest. 'We hebben trouwens wat moeite', aldus de commissie, 'om te begrijpen wat (de Amerikaanse minister - red.) Madeleine Albright ertoe heeft gebracht de lof te zingen van de moed en de effectiviteit van het Nederlandse contingent, zoals ze deed voor de Veiligheidsraad.' Niet speciaal met instemming, maar toch geciteerd, wordt een anonieme Franse officier: 'Als wij vierhonderd Fransen in Srebrenica hadden gehad, dan zou het totaal anders zijn gelopen, want wij zouden hebben gevochten.'

Tromgeroffel achteraf. Desondanks valt lastig te ontkennen dat de enige twee enclaves die tot het eind toe in handen van de Verenigde Naties zijn gebleven, de Franse enclaves Sarajevo en Bihac waren. Ook in dit rapport is weer herinnerd aan de 56 dode soldaten die Frankrijk in ex-Joegoslavië moest betreuren, en de zevenhonderd gewonden.

Het oordeel van deze niet-Nederlandse onderzoekscommissie biedt hoe dan ook stof tot nadenken. Bijvoorbeeld over het idee dat Nederland zich moet onderscheiden met vredesmissies. Of over het idee dat Nederland mee moet doen met de groten. Of over het idee dat als de bedoeling maar goed is, het met de uitwerking niet zo nauw luistert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden