Fransen bang voor toestroom Turken

Passen de islamitische waarden van de Turkse samenleving eigenlijk wel bij het Europa van de rechten van de mens, zo peinsde de Franse premier Jean-Pierre Raffarin vorige week hardop tegenover de Wall Street Journal....

Van onze correspondent Fokke Obbema

Raffarin wilde de Turken niet de boodschap brengen dat 'de poorten van Europa voor hen voor altijd zijn gesloten', maar veel scheelde het niet. Achter de schermen noemt hij zich in het Turkijedebat 'meer een aanhanger van Giscard dan van Chirac' een verwijzing naar oud-president Giscard d'Estaing, die zich eerder al luid en duidelijk tegen een Turks lidmaatschap heeft gekeerd. Historisch noch cultureel hoort Turkije bij Europa, zo betoogde de oud-president, die de geschiedenisboekjes haalt als de opsteller van de Europese Grondwet.

Het verschil van inzicht tussen de nummer een en twee van het Franse staatsbestel, Chirac en Raffarin, weerspiegelt zich in alle grote politieke partijen van Frankrijk. Het Turkije-debat verdeelt de socialistische gelederen maar liefst 55 procent van de kiezers is tegen Turkse toetreding evenzeer als de rechtse partijen UDF en UMP (respectievelijk 72 en 63 procent tegen).

De voornaamste reden van weerstand is de angst voor een massale toestroom van Turken. Landelijk is het beeld dat 56 procent van de Franse kiezers 'in beginsel' tegen zegt te zijn, terwijl maar 36 procent voorstander is. Dat lijkt een afgetekende meerderheid, maar een andere enquresultaat nuanceert dat weer: 63 procent van de Fransen vindt dat de Turken toch mogen meedoen als ze de 'noodzakelijke politieke en economische aanpassingen' doen.

Die 'ja mits'-opstelling neemt Frankrijk eigenlijk al in sinds 1963, toen de toenmalige president De Gaulle en de Westduitse bondskanselier Adenauer een associatieverdrag met Turkije tekenden. De kans is groot dat het verdeelde Frankrijk voorlopig aan die vertrouwde tussenpositie blijft vasthouden.

De voortdurende aarzeling geldt Turkije zelf, maar verraadt ook een groter ongemak van de Fransen met Europa. Vooral sinds de verdeeldheid over de Irak-oorlog, toen de tegenstanders daarvan, Frankrijk en Duitsland, tegenover een meerderheid van voorstanders kwamen te staan, kenmerkt de onvrede het Franse debat over Europa.

'Het Europa van Tony Blair' is de bondige manier om aan te geven dat Frankrijk zich in zijn eigen continent niet meer zo thuis voelt als vroeger. De Britse, liberale kijk op de economie, die haaks staat op de Franse hang naar staatsbemoeienis, heeft niet alleen in Brussel de overhand, maar ook in de tien nieuwe EU-lidstaten. Die tonen zich ook in politiek opzicht loyaal aan de Anglo-Amerikaanse denkwereld. Voor de Fransen is dat slikken. Het vergroot hun huiver voor de toetreding van nog een nieuwkomer met nauwe banden met de Verenigde Staten.

Bovendien speelt bij Turkije een andere machtspolitieke kwestie een rol: het inwonertal. Met 68 miljoen mensen ligt dat nu al hoger dan Frankrijk (60 miljoen) en dat verschil zal in de komende jaren alleen maar groter worden. Onder de Europese Grondwet zou dat betekenen dat nieuwkomer Turkije een groter aantal stemmen krijgt dan founding father Frankrijk. Het verhaal gaat dat Giscard d'Estaing bij het opstellen van de Grondwet met opzet het inwonertal als criterium heeft genomen om zo de weerstand tegen toetreding van Turkije te vergroten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden