De Belgische 3D-studio Myisis wil de Notre-Dame een glazen dak geven.

Beschouwing Renovatie Notre-Dame

Franse senaat tempert renovatie-ambities van Macron

De Belgische 3D-studio Myisis wil de Notre-Dame een glazen dak geven. Beeld Myisis

De Franse senaat vreest dat de herbouw van de Notre-Dame in Parijs een haastig prestigeproject wordt van president Emmanuel Macron. De senatoren hebben daarom een wetsvoorstel om de herbouw snel mogelijk te maken op een aantal punten gewijzigd. Zo wilde de Franse regering eigenlijk regels omtrent milieu en erfgoed zoveel mogelijk links laten liggen.

Het wetsvoorstel leek vooral bedoeld om de herbouw van de kathedraal binnen de door Macron gestelde termijn van vijf jaar te kunnen voltooien. De president wil dat het dak van de Notre-Dame klaar is in 2024, als de Olympische Spelen in Parijs neerstrijken en de ogen van de wereld op de Franse hoofdstad zijn gericht.

Het was buiten de Senaat gerekend. Bijna unaniem besloten de Eerste Kamerleden deze week de uitzonderingsbepalingen te schrappen. De regering moet zich aan de wet houden, Olympische Spelen of niet. ‘We hebben het over de Notre-Dame van Parijs, niet de Notre-Dame van het Élysée’, zei senator David Assouline van de Parti Socialiste. Daarmee verwoordde hij een gevoel dat in de Senaat breed wordt gedragen: Macron moet een pas op de plaats maken, en zijn voorkeuren ten aanzien van de Notre-Dame niet rücksichtslos van hogerhand opleggen.

Minister van Cultuur Franck Riester gaf toe dat de doelstelling om de Notre-Dame binnen vijf jaar te herbouwen ambitieus is. ‘Maar’, zei de minister, ‘we moeten snelheid niet verwarren met haast.’ Critici vinden juist dat de regering te veel haast maakt. In een ingezonden brief waarschuwden meer dan 1100 kunsthistorici, bouwkundigen en andere wetenschappers de president. ‘We weten dat men in de politiek snel moet handelen. (…). Maar wat in deze werkzaamheden op het spel staat, overstijgt politieke mandaten en generaties.’

Ook op een ander punt keerde de Senaat zich tegen de wensen van de president. De senatoren lieten in de wet opnemen dat de restauratie trouw moet blijven aan ‘de laatste visuele staat’ van de kathedraal zoals die voor de brand was. President Macron had juist opgeroepen tot een ‘inventieve reconstructie’, die een ‘een alliantie tussen traditie en de moderniteit’ zou moeten worden.

Mitterand en Pompidou

Daarmee probeert Macron zich te plaatsen in een Franse traditie van presidenten die met een opvallende en eigentijdse architectonische hoogstand hun stempel op de hoofdstad drukken. Zo liet François Mitterrand de glazen piramide op de binnenplaats van het Louvre bouwen, en leeft de wensdroom – en naam – van Georges Pompidou voort in het naar hem vernoemde centrum voor moderne kunsten. Beide bouwwerken riepen hevige weerstand van de bevolking op, alvorens ze in de armen werden gesloten.

Kort na de brand schreef de Franse regering een internationale wedstrijd uit waarin architecten hun ontwerp voor het nieuwe dak en de nieuwe torenspits van de Notre-Dame kunnen indienen. Macron beloofde de Fransen dat de vernieuwde kathedraal ‘nog mooier’ zal worden, een uitspraak waarmee de president volgens senator Bruno Retailleau van Les Républicaines blijk geeft van ‘een pretentie die neigt naar arrogantie’.

De afgelopen weken verschenen op internet tientallen ontwerpen van architecten voor de ‘Notre-Dame 2.0’ - onduidelijk is vaak nog welke daarvan echt meedingen. Critici vinden dat de regering restaurateurs en kunsthistorici zou moeten consulteren, in plaats van internationale architectenstudio’s. Volgens opiniepeilingen is zo’n 55 procent van de Fransen voor een zo getrouw mogelijke restauratie van de kathedraal. 

Enkele opmerkelijke ontwerpen uitgelicht

Studio Myisis wil de Notre-Dame een glazen dak geven

In het ontwerp van de Belgische 3D-studio Myisis is de torenspits een getrouwe replica van de bij de brand ingestorte neogotische spits die architect Viollet – Le Duc in de 19de eeuw liet bouwen. Maar wat vooral in het oog springt, is het glazen dak – een optie waar veel ontwerpers voor kiezen. Ook bomen zijn in trek, als verwijzing naar de afgebrande houten dakconstructie die ‘la fôret’ werd genoemd. In tegenstelling tot het oude ‘bos’ van houten balken is de zolder in dit ontwerp wel toegankelijk voor bezoekers. Sommige ontwerpers gaan nog verder in het gebruik van levende materialen. Studio NAB ontwierp een toren van bijenkorven, als hommage aan de bijenkorven op het dak van de oude kathedraal, die de brand wonder boven wonder hebben overleefd.

Het glazen dak van 3D-studio Myisis Beeld Studio Myisis

Studio AJ6 kiest voor een dak van glas-in-lood

Het ontwerp van AJ6 Studio uit Sao Paulo valt vooral op door het materiaal waarvan zowel het dak als de torenspits zijn gemaakt: glas-in-lood. Het kenmerkende gebrandschilderde glaswerk stond in de gotiek voor de verbinding tussen hemel en aarde, schrijft de architect bij het ontwerp. De enorme hoeveelheid glas-in-lood die voor een dergelijk dak nodig zou zijn, moet worden geproduceerd door ‘een gerenommeerde en traditionele Franse fabriek’. Die fabriek wacht een flinke taak, want de moderne glas-in-loodramen zorgen volgens de ontwerpers niet alleen voor meer natuurlijk licht, maar ook voor minder geluid van buiten.

Het glas-in-looddak van Studio AJ6 Beeld Studio AJ6

Vizum Atelier wil met een ‘vuurtoren voor verloren zielen’ tot in de hemel reiken

Het ontwerp van het Slowaakse Vizum Atelier wordt gekenmerkt door wat zich boven de kathedraal afspeelt. Uit de ‘lichte en slanke’ torenspits schijnt een lichtstraal richting firmament. ‘In de tijd van de gotiek probeerden bouwers de hemel te bereiken’, schrijft de architect op Instagram. De architect Viollet-Le Duc probeerde dat in de 19de eeuw met zijn nu ingestorte spits ook. ‘Hij kwam dichterbij. Nu kunnen we het mogelijk maken.’ Dat het in de Bijbel doorgaans niet zo goed afloopt met torens die tot in de hemel reiken, neemt het atelier kennelijk op de koop toe. De lichttoren dient als ‘vuurtoren voor verloren zielen’, zei de architect in de New York Times.

De lichttoren van Vizum Atelier

Verder nog opvallend:

Architectenbureau UMA lanceerde het gewaagde plan om het dak van de Notre-Dame te verbouwen tot een openbaar zwembad. Beeld UMA
In het voorstel van Studio NAB is het dak van de kathedraal getransformeerd in een broeikas. Beeld Studio NAB
Het Nederlandse kunstcollectief Studio Drift stelde voor om het dak en de torenspits te maken van gerecycled oceaanplastic. Beeld Studio Drift
Ook de Belgische architect Vincent Callebout wil duurzaam gaan bouwen, met een combinatie van glas en hout. Beeld Vincent Callebout Architectures

Lees ook deze reconstructie van de brand en het profiel van de Notre Dame, die al eeuwenlang wordt geplaagd door onheil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden