Franse multiculturele anti-utopie op IFFR

Franse misdaadfilms tonen actuele, gesegregeerde, sombere werkelijkheid

Grof, kil en genadeloos actueel zijn de Franse misdaad-films in het Criss-Crossprogramma op het IFFR.

Braqueurs van Julien Leclercq

Pas na een kwartier is er licht. Wanneer een misdadiger op de vlucht een schuilplaats heeft gevonden in een boerderij en de gordijnen openschuift, valt er wat vroeg daglicht de film Le serpent aux milles coupures binnen. Tot dan hebben we in een donkere nacht kunnen volgen hoe de Franse filmmaker Eric Valette (49) in een jachtige stijl een groot aantal personages en een ingewikkeld plot introduceert over een mislukte drugsdeal, twee toevallige aanwezigen en een driedubbele moord.

Wat volgt, is een klassieke misdaadfilm, die elementen bevat van wat we kennen uit de Franse filmgeschiedenis: getroebleerde hoofdpersonen, politiemensen die achter de feiten aanhobbelen, kleinburgerlijke lieden die verkeerde dingen doen, onderhuidse spanning en, als het zover is, grof en meedogenloos geweld. Zo deden Jean-Pierre Melville (1917-1973) en Claude Chabrol (1930-2010) het. En zo doet Eric Valette het. Met één belangrijk verschil: de misdadiger op de vlucht in Le serpent aux milles coupures is een moslim en de boer bij wie hij onderdak vindt een Senegalees wiens boerenbedrijf kapotgemaakt wordt door racistische dorpsgenoten.

Criss-Cross heet het programma-onderdeel waarvan Le serpent aux milles coupures, die in Rotterdam in wereldpremière gaat, deel uitmaakt. Het bevat keiharde policiers en misdaadfilms die op filmwebsite IMDb steevast slechte cijfers krijgen, in Frankrijk populair zijn en nauwelijks de grens overkomen. De weinige Franse films die Nederland bereiken, draaien in de filmtheaters, waar rondvliegende kogels minder op prijs worden gesteld dan existentiële first world problems. Hoe jammer dat is, toont dit IFFR-programma.

Want de genrefilms, uit grofweg de laatste vijftien jaar, laten meer zien dan alleen dat Franse filmmakers geweldige verhalenvertellers zijn. Anders dan het brave Britse en intellectualistische Scandinavische misdaadwerk, dat Nederland wel bereikt en waar de wereld er toch nog vooral uitziet als vijftien jaar geleden, tonen de films uit het Criss-Crossprogramma een actuele, gesegregeerde, somber stemmende werkelijkheid die wel eens niet alleen uit de fantasie van de schrijvers zou kunnen voortkomen.

Multiculturele anti-utopie

There's something rotten in the state of France. Zo zou je de gemene deler van de films het best kunnen omschrijven. Of het nu bovengenoemde dorpsbewoners zijn of de hoogste politieke kringen, zoals in Une affaire d'État (2009, niet toevallig ook van Eric Valette), of de wereld van de misdaadbendes onderling, zoals in Braqueurs (2015, Julien Leclercq) en Le convoi (2016, Frédéric Schoendoerffer): het gaat om mensen uit alle windstreken die vol vooroordelen zitten en elkaar alleen nog maar bedriegen en wantrouwen. Erecodes worden niet meer gerespecteerd en het afrekenen met de tegenstander gebeurt op gruwelijke wijze.

Dat deze multiculturele anti-utopie zich stilaan verbreidt, bleek al uit de serie Braquo, die in Frankrijk aan zijn vierde seizoen bezig is (en waarvan zowel Valette als Schoendoerffer afleveringen regisseerde). Ook die politieserie, zich afspelend in het centrum van Parijs, wordt voortgestuwd door achterdocht, eigenrichting, vooroordelen en keihard geweld. En op het IFFR is Nocturama te zien, de nieuwste film van arthousecineast Bertrand Bonello.

Van dit intrigerende vormexperiment over een groep jongeren die een reeks aanslagen pleegt in Parijs, stemt vooral het einde tot nadenken. Killer dan in die shoot-out is zelden de rücksichtslosheid verbeeld waarmee de ene bevolkingsgroep (het gezag) de andere (verdachten van een misdrijf) tegemoet treedt. Hij draait niet in het programma Criss-Cross, maar laat dat u niet weerhouden Nocturama te gaan zien, naast al die andere gewelddadige genrestukken, die bovenal geweldig goede films zijn.

Tomer Sisley in Le serpent aux milles coupures van Eric Valette
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.