InterviewFranse onderwijsminister Jean-Michel Blanquer

Franse minister van Onderwijs: ‘Wij voeren een strijd voor de democratie’

Uit de Angelsaksische wereld klonk sinds de moord op Samuel Paty nogal wat kritiek op hoe de Franse regering zich tegen moslims opstelt. De Franse minister van Onderwijs, Jean-Michel Blanquer, is daarom op een charmeoffensief. ‘Er staat niet alleen iets in Frankrijk op het spel, maar in heel Europa. Wij voeren een strijd voor de democratie en de Europese waarden.’

Premier Jean Castex (met wit mondmasker) en onderwijsminster Jean-Michel Blanquer (lichtblauw mondmasker) tijdens een bezoek aan een school in Conflans-Sainte-Honorine.Beeld EPA

Het is niet bepaald gebruikelijk, een Franse minister van Onderwijs die een persconferentie belegt voor louter buitenlandse correspondenten. Maar Jean-Michel Blanquer (55) heeft deze dagen zijn redenen om het internationale journaille op te laten trommelen. De minister heeft een heldere boodschap: Frankrijk mag niet alleen komen te staan in de strijd tegen het islamistisch terrorisme.

Blanquer is dan ook ‘zeer erkentelijk’ voor de herdenkingen die landen als Nederland en Duitsland organiseerden voor de onthoofde leraar Samuel Paty. ‘Er staat niet alleen iets in Frankrijk op het spel, maar in heel Europa. Wij voeren een strijd voor de democratie en de Europese waarden. Het zou niet goed zijn als wij daarin alleen zouden staan. Natuurlijk kunnen we na een aanslag in een ander land zeggen: dat is hun probleem. Maar die mentaliteit leidt tot totalitarisme.’

Sinds de moord op Paty en het overheidsoptreden dat daarop volgde, leeft in Franse regeringskringen het gevoel dat men in het buitenland nogal eens verkeerd wordt begrepen. Niet alleen in de islamitische wereld, maar ook onder westerse, met name Angelsaksische bondgenoten. Vooral de progressieve Amerikaanse media zouden aan victim blaming doen door niet de radicale islam, maar de Franse omgang met moslims als oorzaak van de recente aanslagen aan te wijzen.

Jean Castex en Jean-Michel Blanquer op een school in het klaslokaal van een school in Conflans-Sainte-Honorine.Beeld REUTERS

De New York Times schreef dat de aanslag op Samuel Paty een teken is van het mislukken van het Franse integratiemodel. Wat vindt u ervan dat dat model in de Angelsaksische wereld ter discussie wordt gesteld?

‘De mensen die dat opschrijven hangen er een maatschappijmodel aan dat leidt tot verdeeldheid en verlies van vrijheden. Ik denk dat de New York Times ter discussie moet worden gesteld. De krant is een jaar geleden gestopt met cartoons publiceren. Dat zo’n groot instituut van de vrijheid van meningsuiting als de New York Times zich op dat zeer belangrijke gebied heeft teruggetrokken, toont de mondiale ernst van de situatie.’

Macron betoogde onlangs in een ingezonden brief in de Financial Times dat Frankrijk tegen ‘islamistisch separatisme’ strijd, en niet tegen de islam.  Wordt hij verkeerd begrepen?

‘Ik geloof helemaal niet dat de president verkeerd wordt begrepen. Ik denk dat er mensen zijn die hem niet willen begrijpen. Omdat ze tegen de democratische beginselen zijn. Het is geen oorlog tegen Emmanuel Macron die hier gevoerd wordt, het is een oorlog tegen de democratie.’

Ten grondslag aan het wederzijdse, al dan niet bewuste onbegrip tussen Frankrijk en een deel van de Angelsaksische wereld ligt de laïcité, het strikte Franse model van scheiding tussen kerk en staat. In Frankrijk is religie een privéaangelegenheid die niet in de publieke sfeer thuishoort. Religieuze uitingen als hoofddoeken, keppeltjes en kruiskettinkjes zijn op scholen verboden; schoolkantines serveren geen halalmaaltijden of koosjere maaltijden.

In Franse ogen worden kinderen zo beschermd tegen religieuze dwang. Volgens critici is de laïcité in de praktijk vaak een stok om de islam mee te slaan.

Blanquer plaatst de laïcité tegenover wat hij ‘het communautaristische model’ noemt, de meer Amerikaanse maatschappijvisie waarin afkomst, religie en groepsidentiteit zeer bepalend zijn en in het openbare leven niet zomaar door de staat mogen worden ingeperkt.

Volgens de minister zorgt dat model voor een ‘fragmentatie van de samenleving’. ‘Het moedigt iedereen aan zich terug te trekken in zijn eigen kleine gemeenschap. De verlichtingsidealen gaan op die manier verloren. Bovendien laat het openbare leven in de VS zich vandaag de dag niet bepaald karakteriseren door een buitengewone vredelievendheid.’

Wat is eigenlijk het regeringsstandpunt over het tonen van spotprenten in de klas? Zijn daar richtlijnen voor?

‘De vrijheid van meningsuiting is een fundamenteel principe dat op school moet worden besproken en in perspectief moet worden geplaatst. Hoe leraren dat doen, daar hebben ze een grote vrijheid in. We hebben vrijheid van meningsuiting nodig om de vrijheid van meningsuiting uit te leggen.’

De Canadese minister-president Justin Trudeau zei onlangs dat de vrijheid van meningsuiting ‘niet zonder grenzen’ is en niet gebruikt mag worden om ‘nodeloos en willekeurig te kwetsen’. Wat vindt u daarvan?

‘Als we zo gaan beginnen, ben ik gekwetst door die uitspraak van meneer Trudeau en mag hij dat dus niet zeggen. Als we uitgaan van het principe dat we niemand mogen kwetsen, mag niemand meer iets zeggen.

‘Er zijn inderdaad grenzen aan de vrijheid van meningsuiting: laster is verboden, net als aanzetten tot haat of geweld. Maar als we het niet over personen hebben maar over ideeën, dan moet de vrijheid zo ver mogelijk kunnen gaan.’

400 incidenten op Franse scholen tijdens minuut stilte voor Samuel Paty
Op Franse scholen leidde de herdenking van Samuel Paty tot zo’n 400 incidenten, van ‘verstoringen van de minuut stilte’ tot ‘het goedpraten van terrorisme’. Dat lijkt veel, maar op een totaal van 60 duizend scholen is het volgens minister Blanquer juist weinig. Bij zo’n 15 ‘serieuze gevallen’ gaan schoolbestuurders in gesprek met de ouders, ‘om te kijken wat er achter de houding van hun kinderen schuilgaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden