Nieuws

Franse gelehesjesbeweging deelt veelvuldig nepnieuws

De Franse belastingbetaler draait op voor de kosten van de nieuwe goudkleurige schoenen – à 750 euro – van presidentsvrouw Brigitte Macron. Een opzienbarend bericht, als het waar zou zijn. Maar dat is het niet. Het is een van de vele gevallen van nepnieuws die circuleren in de Facebookgroepen van de gelehesjesbeweging.

Nepnieuwsberichten circuleren veelvuldig in de Facebookgroepen van de gelehesjesbeweging.

Het internationale burgercollectief Avaaz bracht de honderd meest gedeelde nepnieuwsberichten op de Facebookpagina’s van de gele hesjes in kaart en presenteert woensdag zijn bevindingen in een rapport. Alle berichten – 37 video’s en 63 foto- en tekstberichten – zijn gefactcheckt door gerenommeerde Franse of buitenlandse media.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

De 37 video’s op de lijst van Avaaz werden meer dan 42  miljoen keer bekeken. Bij foto- en tekstberichten openbaart Facebook het aantal views niet. Avaaz maakte een schatting, gebaseerd op het aantal keer dat de posts werden gedeeld, wat wel openbaar is. Het collectief schat dat de honderd nepnieuwsberichten in totaal 105 miljoen keer zijn bekeken.

Deze foto van bebloede demonstranten werd niet genomen tijdens een gele hesjes-protest, maar in Madrid in 2012

Maandenlang was Frankrijk in de ban van de gele hesjes, de protestbeweging die het land in de laatste maanden van 2018 en de eerste maanden van 2019 zaterdag na zaterdag wist plat te leggen met massale demonstraties. Gedwongen door het volksprotest moest president Macron zijn energietransitie afremmen en de lage middenklasse financieel tegemoetkomen.

De gele hesjes demonstreren nog altijd iedere zaterdag, maar de opkomst is drastisch teruggelopen. Toch leeft de beweging nog altijd. Op de Facebookgroepen van de gele hesjes wordt nog dagelijks volop gediscussieerd en delen de hesjes foto’s, video’s, memes en berichten.

Al sinds de begindagen van de gelehesjesbeweging maakt de Franse regering zich grote zorgen om de enorme hoeveelheid desinformatie op die communicatiekanalen. In november stemde het Franse parlement voor een ‘wet tegen de manipulatie van informatie’, in de volksmond een antinepnieuwswet.

Politieke kandidaten kunnen in de drie maanden voorafgaand aan verkiezingen naar de rechter stappen als ze het onderwerp zijn van ‘duidelijk onjuiste informatie die op een bewuste, massale en kunstmatige manier’ is verspreid. Worden ze in het gelijk gesteld, dan moet de verspreiding van het betreffende bericht binnen 48 uur worden gestopt. Critici hekelen de in hun ogen vage definitie en spreken van symboolpolitiek.

Op Facebook werd namens acteur Gérard Lanvin een kritische open brief aan Macron gedeeld. De acteur wist van niets

Censuur

Het is goed dat Frankrijk nepnieuws actief bestrijdt, maar het verwijderen van nepberichten is niet de juiste weg, zegt campagnedirecteur Christoph Schott van Avaaz. ‘Bij oproepen tot geweld wel, maar bij nepnieuws kan het averechts werken. Het neigt bovendien naar censuur.’ Avaaz pleit ervoor om nepnieuws te corrigeren, en de lezer duidelijk te maken dat het bericht eerder incorrecte informatie bevatte.

In sommige gevallen doet Facebook dat zelf, al staat het correctiebeleid volgens Schott nog in de kinderschoenen. In Frankrijk werkt Facebook samen met factcheckafdelingen van Franse mediabedrijven. Maar volgens Schott worden die correcties te beperkt verspreid. ‘Alleen mensen die een nepbericht actief hebben gedeeld of geliked krijgen zo’n correctie te zien. Als je een nepnieuwsbericht alleen hebt gelezen, krijg je geen melding als het wordt gecorrigeerd.’

Deze Nederlandse vrouw werd niet gearresteerd om haar gele vestje, maar omdat ze weigerde zich te legitimeren

De Franse antinepnieuwswet schrijft ook voor dat platformen als Facebook en Twitter in verkiezingstijd verplicht zijn bij politieke promotieberichten te vermelden hoeveel ervoor betaald is, en door wie. Daarnaast krijgt de Franse mediaraad de bevoegdheid om ‘televisiezenders die worden gecontroleerd door een buitenlandse staat’ en ‘bewust valse informatie verspreiden’ te blokkeren.

Die laatste bepaling doet denken aan een van de voorstellen die president Macron vorige week deed in zijn brief aan alle EU-burgers. Macron pleitte in dat epistel voor de oprichting van een Europees Agentschap ter bescherming van de democratieën. Zo’n instituut zou ervoor moeten zorgen dat verkiezingen in de EU-lidstaten gevrijwaard blijven van cyberaanvallen en manipulaties van buitenaf.

Russia Today

Hoewel het niet expliciet in de antimanipulatiewet staat, lijkt het erop dat Macron één buitenlandse televisiezender in het bijzonder in gedachten heeft: Russia Today, een Russische staatszender met een filiaal in Frankrijk dat op YouTube razend populair is onder de gele hesjes. Zo populair dat actievoerders journalisten van RT tijdens de demonstraties geregeld bedanken en in een geval zelfs en masse ‘Merci RT’ scandeerden.

NEPNIEUWS

Níet in Bordeaux 

‘Hoed af voor de gele hesjes van Bordeaux’, luidt de begeleidende tekst bij een foto van tienduizenden in het geel gestoken mensen op een Frans stadsplein. De foto werd 5.600 keer gedeeld. Alleen zijn het geen gele hesjes, en staan ze niet in Bordeaux. Wat op Facebook doorgaat voor een menigte actievoerders, zijn in werkelijkheid rugbyfans. De foto werd in 2017 genomen in Clermont-Ferrand.

Verkeerde datum

Een filmpje van een op Oriëntaalse muziek dansende Emmanuel Macron werd meer dan 5 miljoen keer bekeken. In een klein gezelschap met onder meer zijn vrouw Brigitte lijkt hij zich uitstekend te vermaken. ‘Terwijl Frankrijk lijdt’, staat onder het filmpje op Facebook. Maar de video – opgenomen in Armenië – dateert van 11 oktober, meer dan een maand voor de gele hesjes voor het eerst de straat op gingen.

Andere plek

Een fotocollage toont een aantal beelden van gewonde demonstranten. Een vrouw met een bebloed gezicht wordt afgevoerd door de ME. Op een andere foto staat een bejaarde vrouw, eveneens met bloed op haar gezicht. ‘De media hebben deze foto’s van vreedzame demonstranten voor u verborgen’, luidt de tekst boven het Facebookbericht, dat 136 duizend keer gedeeld is. De foto’s van de twee vrouwen zijn gemaakt in Spanje. De een bij een demonstratie bij een kolenmijn, de ander bij een betoging in Catalonië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden