Analyse Boerenprotest Frankrijk

Franse boeren zijn het beu: platteland rukt op naar Parijs

‘Franse toestanden’, heette het toen Nederlandse boeren eerder deze maand met tractoren het Malieveld in Den Haag bezetten. Woensdag was het de beurt aan de Fransen zelf. Zo’n 800 tractoren trokken naar Parijs, om blijk te geven van ‘de algehele woede’ van de Franse boeren. Vier hete hangijzers van het boerenprotest.

Franse boeren woensdag bij de blokkade van de A47 ten zuiden van Lyon. Beeld AFP

Inkomen: ondanks nieuwe wet krijgen Franse boeren nog steeds weinig geld voor hun waar

Het Franse boerenprotest is bovenal een schreeuw om een hoger inkomen. Al jaren verkeert een aanzienlijk deel van de Franse landbouwers en veehouders in financiële moeilijkheden. Tussen 2013 en 2015 daalde het gemiddelde jaarinkomen van de Franse boeren met 30 procent. In 2015 verdiende 1 op de 3 boeren minder dan 354 euro per maand.

Die inkomstendaling wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de lage prijzen die de boeren voor hun producten ontvangen. Tot voor kort werden die prijzen grotendeels bepaald door een handvol supermarktketens en levensmiddelenbedrijven. De meedogenloze concurrentiestrijd tussen die conglomeraten leidt tot een race to the bottom waar de boeren de dupe van zijn. In sommige sectoren zijn de prijzen die boeren ontvangen lager dan hun productiekosten. Vakbondsleiders beklagen zich over supermarkten die 6,75 euro vragen voor een kilo gehakt, of 0,87 cent voor een pak biologische melk.

De Franse regering kwam vorig jaar met een wet die boeren meer invloed geeft op de prijs van hun producten. In onderhandelingen tussen boeren en inkopers ligt de bal voortaan bij de boeren, die een eerste voorstel moeten doen voor de prijs van hun producten, gebaseerd op de productiekosten. Volgens het ministerie van Landbouw zullen de effecten van de wet pas komend jaar merkbaar worden.

Milieu: de Franse regering loopt voor de troepen uit in het verbieden van bestrijdingsmiddelen

Net als hun Nederlandse collega’s vinden de Franse boeren dat ze onevenredig hard worden geraakt door scherpere milieumaatregelen. In Frankrijk is niet de stikstofuitstoot van de agrariërs de steen des aanstoots, maar het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen.

Het afgelopen jaar vonden in meerdere Franse regio’s rechtszaken plaats waarin boeren lijnrecht stonden tegenover lokale bestuurders, die het pesticidengebruik aan banden wilden leggen. De regering gaat nu voor alle bestrijdingsmiddelen een zogeheten zone de non-traitement (‘niet-behandelzone’) vaststellen, een bufferzone die gezondheidsschade bij omwonenden moet voorkomen.

Sommige bestrijdingsmiddelen worden in hun geheel in de ban gedaan. In mei verbood het Nationale agentschap voor voedselveiligheid het gebruik van 76 fungiciden, middelen die schimmels doden. Epoxiconazol, het actieve bestandsdeel van die middelen, die vooral door graan- en bietenboeren worden gebruikt, heeft invloed op de hormoonhuishouding en kan mogelijk kanker veroorzaken. In 2020 neemt de EU een besluit over een mogelijk Europees verbod.

In 2021 zal de vermoedelijk kankerverwekkende onkruidbestrijder glyfosaat - vooral bekend onder de merknaam Roundup van het controversiële biotechnologische bedrijf Monsanto - worden verboden. Volgens de Franse landbouwminister Didier Guillaume is Frankrijk het eerste land dat het middel verbiedt. Dat bleek niet helemaal waar – Sri Lanka was eerder – maar het zegt wel veel over de graagte waarmee de Franse regering voor de troepen uitloopt in wat men de transition agro-écologique noemt.

Het boerenbestaan: van nationale trots naar het beklaagdenbankje

Fransen zijn van oudsher trots op la France profonde, het geromantiseerde plattelandsleven. Nog niet zo lang geleden hadden boeren in Frankrijk een haast mythische status. Het boerenland verdient het in Franse ogen om te worden gevierd. Bijvoorbeeld op de Salon d’Agriculture, de jaarlijkse boerenbeurs in Parijs waar iedere president zijn gezicht moet laten zien – en zich moet laten volstoppen met regionale delicatessen.

Maar de liefde voor het boerenbedrijf lijkt sinds een aantal jaar te bekoelen. Steeds meer Fransen zien de agriculteurs niet als nationale trots, maar als dierenbeulen en milieuvervuilers. Boerenvakbonden spreken van ‘agri-bashing’. Ze strijden niet alleen voor hun belegde boterham, maar ook voor waardering. ‘La France, veux-tu encore de tes paysans?’, ‘Frankrijk, zit je nog op je boeren te wachten?’, luidt één van hun slogans.

Grote boosdoeners, in de ogen van de boeren, zijn milieu- en dierenwelzijnactivisten. In extreme gevallen zetten zij hun boodschap kracht bij met geweld. Volgens boerenvakbond zijn er in 2019 41 vernielingen en activistische inbraken geweest in boerenbedrijven, vijf keer zoveel als twee jaar geleden.

Globalisering: de boeren vrezen een gure wind door de vrijhandelsverdragen

Franse boeren zijn gewend aan overheidsbescherming tegen de grillen van de vrije markt. Vanuit Brussel stroomt er jaarlijks zo’n 9 miljard euro aan landbouwsubsidie naar het Franse platteland. Daarmee profiteren de Fransen het meest van het Europese landbouwbeleid. Zo’n 90 procent van alle Franse boerenbedrijven ontvangt EU-geld, volgens dagblad Le Monde gemiddeld 29 duizend euro per bedrijf.

Maar binnenkort zou het weleens klaar kunnen zijn met het gepamper. De pas aangetreden nieuwe Europese Commissie wil het mes zetten in de landbouwsubsidies. Als het aan de Europese Commissie ligt zal het totaal aan EU-landbouwsubsidies 232 miljard bedragen voor de periode 2021-2027 – 30 miljard minder dan de huidige periode. De Franse landbouwminister heeft zich tegen dat plan uitgesproken, samen met zijn Spaanse, Portugese, Ierse en Finse collega’s.

De Franse boeren vrezen bovendien de gure wind van de globalisering, in hun ogen aangejaagd door de liberale president Macron. De boeren ageren onder meer tegen vrijhandelsverdragen als het CETA-akkoord tussen de EU en Canada, dat importheffingen op onder meer Canadees vlees tenietdoet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden