Frans van den Berg luidde ieder jaar de klok van Kamp Amersfoort, als herinnering aan de slachtoffers

Het eeuwige leven: Frans van den Berg (1930-2017)

Doordat hij de bevrijding mocht inluiden, bleef Frans van den Berg voor altijd verbonden met het kamp waar zijn vader, als kok, zat: Kamp Amersfoort.

Frans van den Berg

Lopend was hij met zijn moeder vanuit Hilversum naar concentratiekamp Amersfoort getogen om er zijn vader op te halen. Toen hij daar op 4 mei 1945 aankwam, vroeg Loes van Overeem van het Rode Kruis, bijgenaamd de Witte Engel, aan de pas 14-jarige Frans van den Berg of hij de appèlklok wilde luiden, als teken dat Nederland was bevrijd.

Van den Berg deed het voor de 475 mensen die er toen nog zaten en nog even geen kant op konden sinds het kamp op 19 april door de Geallieerden was bevrijd. Het zou eind jaren tachtig een traditie worden om Frans van den Berg op zowel 19 april als 4 mei de klok te laten luiden, als herinnering aan de slachtoffers van dit kamp.

Vanwege zijn gezondheidsproblemen moest kleindochter Rowan van den Berg vorig jaar de honneurs waarnemen. Frans van den Berg overleed 1 december op 87-jarige leeftijd in Almere.

Van den Berg werd 11 juni 1930 in Rijswijk geboren. Zijn vader, ook Frans geheten, was daar chef-kok van verschillende horecagelegenheden, zoals sociëteit De Witte. Later werd hij cateraar bij Van Santen, waar hij bekend werd om zijn communistische sympathieën. Toen ruim een jaar na het begin van de bezetting van Nederland de nazi's ook de Sovjet-Unie binnenvielen, werden alle communisten van hun bed gelicht en geïnterneerd.

Van den Berg sr. kwam in kamp Schoorl terecht en werd op 18 augustus 1941 overgebracht naar het nieuwe straf- en concentratiekamp Amersfoort. 'De bedoeling was toen dat hij naar een kamp in Duitsland zou gaan. Dat had hij ongetwijfeld niet overleefd. Maar ze kwamen erachter dat hij kok was. Dat werd zijn redding. Hij moest gaan koken, zowel voor de bewakers - heel goed eten - als voor de gevangenen - noodgedwongen vaak slecht en zeker te weinig eten', vertelt kleindochter Rowan van den Berg.

Frans, die al gauw de bijnaam 'Frans de Kok' kreeg, was niet alleen een van de allereerste gevangen van kamp Amersfoort, hij was ook de laatste die het kamp zou verlaten. In de tussentijd zouden er 37 duizend gevangenen verblijven, van wie er 20 duizend werden getransporteerd naar Duitsland. In het kamp overleden 650 mensen.

Frans jr. groeide dus in de oorlog op zonder zijn vader. Met zijn moeder verhuisde hij naar Hilversum. Hier hoorden ze in 1945 dat de Duitse bewakers het kamp op 19 april hadden verlaten en dat het Rode Kruis de leiding had overgenomen. Loes van Overeem waarschuwde de gevangenen echter niet naar huis te gaan omdat het nog te gevaarlijk was. Zij beloofde dat 'Frans de Kok' ervoor zou zorgen dat iedereen goed te eten zou krijgen. Op 4 mei kwam kwam om tien uur 's avonds het bericht dat de Duitsers op 5 mei 8.00 uur de overgave zouden ondertekenen. Van Overeem zei tegen de zoon van Frans de Kok: 'Fransje, luid jij de kampbel maar'.

En nadat de klok, die sinds 19 april niet meer had geluid, opnieuw had geklonken wist iedereen dat het voorbij was. 'Dat Loes van Overeem juist de zoon van Frans de Kok vroeg de bel te luiden zal ermee te maken hebben dat ze wilde uitstralen dat het met de voedselvoorziening voor gevangenen nog wel goed zat', vermoedt Remco Reinding van het herinneringscentrum Kamp Amersfoort.

Tijdens de drie maanden daarop was het Frans jr. door zijn vader verboden naar de voormalige schietbaan te gaan. Hij was eigenwijs en nam toch stiekem een kijkje. Toen hij over de bosrand op de schietbaan keek zag hij de opgraving van 49 geliquideerde kampgevangenen. Het beeld zou altijd op zijn netvlies blijven staan.

Frans van den Berg jr. werd vader van drie zonen en zou later in de kunststofindustrie werken.

Meer over