NieuwsFrans Timmermans

Frans Timmermans stelt zich kandidaat voor voorzitterschap Europese Commissie

Europees Commissaris Frans Timmermans stelt zich woensdag kandidaat om namens de Europese sociaaldemocraten voorzitter van de Europese Commissie te worden. De huidige vicevoorzitter wil ook de lijst van de PvdA trekken voor de Europese verkiezingen in mei.

Frans Timmermans (links) naast Juncker.Beeld AFP

Timmermans maakt zijn niet onverwachte stap woensdagmiddag bekend in Heerlen, bevestigen bronnen in Brussel. Dat doet hij om 17.00 uur in een café in de Limburgse stad waar hij eerder woonde. Timmermans is de eerste-vicevoorzitter van de Europese Commissie, de tweede man achter Jean-Claude Juncker. De Luxemburger houdt er na de Europese verkiezingen van volgend jaar mei mee op. Als zogeheten Spitzenkandidat van de Europese sociaaldemocraten wil Timmermans nu een gooi doen naar de hoogste post.

Daarvoor moet hij wel eerst een paar hordes nemen. Hij moet lijsttrekker zien te worden van de PvdA voor de Europese verkiezingen, aangezien bij deze verkiezingen alleen kan worden gestemd op kandidaten uit eigen land. Vervolgens moet Timmermans door de andere sociaaldemocratische partijen in Europa worden aanvaard als Spitzenkandidat 

Tot dusver heeft zich één politicus voor die positie aangediend, Maros Sefcovic, vicevoorzitter van de Europese Commissie. De verwachting is dat de Slowaak het in een lijsttrekkersverkiezing zal afleggen tegen Timmermans.  De PvdA’er heeft de zegen van de machtige Duitse SPD.

Maar ook als de PvdA’er de Spitzenkandidat van de Europese sociaaldemocraten wordt, dan is de weg naar Junckers opvolging lang en onzeker. De sociaaldemocratische partijen in Europa maken moeilijke tijden door. De kans dat zij er in de verkiezingen van mei in slagen de grootste formatie te worden in het Europees parlement wordt op dit moment niet groot geacht. Toch hoeft Timmermans ook dan niet kansloos te zijn.

Tandenknarsend

In 2014 dwong het Europees parlement af dat de Spitzenkandidat van de grootste partij de voorzitter van de Europese Commissie werd. Dat was Juncker namens de christendemocraten van de Europese Volkspartij (EVP). De staats- en regeringsleiders van de lidstaten accepteerden dat tandenknarsend. De vraag is of het weer zo zal gaan. Het is niet uitgesloten dat ook de Europese verkiezingen in dit populistische tijdperk zullen leiden tot een parlement dat zo versplinterd is dat er een impasse ontstaat over de keuze van Junckers opvolger. Dat zou dan openingen kunnen bieden voor Timmermans.

Hij wordt alom geprezen als een getalenteerd politicus, een communicator die vele talen spreekt en een goed verhaal kan neerzetten. Het heeft hem veel bewonderaars opgeleverd, maar ook vijanden, met name in Oost-Europa. Door zijn gehamer op de Europese democratische waarden en verdediging van de rechtstaat zien de rechts-nationalistische regeringen in Polen en Hongarije hem als verpersoonlijking van het Brusselse kwaad.

Kleur geven

Met zijn uitgesproken profiel zal Timmermans de Europese verkiezingen zeker kleur geven. Met name als de campagne een krachtmeting wordt tussen de progressieve en populistische krachten in Europa. Hij neemt een gok. Stilzwijgend was afgesproken dat het kabinet-Rutte hem zou laten aanblijven in de nieuwe Commissie, ook al zit de PvdA niet in de regering. Mocht Timmermans er niet in slagen Juncker op te volgen, dan blijft voor hem het Europees parlement over, mits de PvdA daarvoor genoeg stemmen wint.

Waar komt dat woord Spitzenkandidat vandaan?

De Europese verkiezingen naderen, dus valt weer veelvuldig het Duitse woord Spitzenkandidat. Het wordt gebruikt om de topkandidaten, oftewel de lijsttrekkers, van de deelnemende Europese partijformaties aan te duiden.

De naam staat sinds 2014 symbool voor wat het Europees parlement ziet als een democratische vernieuwing. Het parlement dwong na de Europese verkiezingen van dat jaar af dat de lijsttrekker van de winnende partij voorzitter van de Europese Commissie zou worden. Tot dan toe waren het de leiders van de lidstaten die in achterkamertjes de voorzitter kozen. Nu werden de kiezers leidend.

Het idee kwam oorspronkelijk van de Duitse christendemocraten. Vervolgens was het de Duitse sociaaldemocraat Martin Schulz die vier jaar geleden als Europees parlementsvoorzitter de invoering ervan forceerde. De vernieuwing kreeg zo als vanzelf een Duits etiket: het Spitzenkandidat-systeem.

Het zegt ook iets over de Duitse dominante in de Europese Unie. We zijn gewend geraakt aan een overvloed aan anglicismen op het gebied van technologie en cultuur. Maar als het om politiek Europa gaat, dringt er nog wel eens een Duits woord door. Vroeger gebeurde dat ook in het voetbal met woorden als Spielmacher en Ausputzer.

Overigens kan de toekomst van het Spitzenkandidat-systeem weer onzeker worden als de Europese verkiezingen een heel versplinterd en verdeeld parlement opleveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden