Column

Frans Timmermans, hou op met Polen pesten

Protest in Warschau tegen de maatregelen tegen Polen die eurocommissaris Frans Timmermans heeft aangekondigd. Beeld reuters

Het conflict over de justitiehervorming in Polen escaleert weldra tot een strijd over de plaats van Oost-Europa in Europa. De Poolse president Andrzej Duda blokkeerde twee omstreden wetsvoorstellen. Frans Timmermans, eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie, zou blij moeten zijn. Maar nee, hij stuurt een dwangbevel en dreigt bovendien met de 'nuclaire optie'. Via artikel 7 wordt Polen zonodig aan de schandpaal genageld.

Europese topfiguren kijken naar het huidige Polen zoals Hollanders ooit keken naar het Limburg uit de tijd van bisschop Gijsen. Achtergebleven, zoniet achterlijk. De Poolse natie overleefde de tijden waarin de Poolse staat niet bestond. Zij voelt zich slachtoffer van de Europese geschiedenis. Het Pools conservatisme van de regerende PiS miste deels de Verlichting. Maar zij heeft politieke benoemingen niet uitgevonden.

De Poolse justitieoorlog begon toen in 2015 het regerende Burgerforum van ex-premier Donald Tusk, nu 'Europees President', in zijn nadagen het Grondwettelijk Tribunaal volstopte met 'eigen mensen'. President Duda blokkeerde dit. De PiS-regering lanceerde daarop 'hervormingen' om het Hooggerechtshof en de Justitieraad te vullen met 'eigen mensen'. Duda sprak zijn veto uit. Hij tekende alleen het derde wetsvoorstel waarin de minister van Justitie hoofden van lokale rechtbanken kan aanstellen en ontslaan.

Niet ideaal, maar waar ligt de grens van politieke benoemingen? Het Belgisch rechtssysteem kende een fijnmazig net van benoemingen naar taal en politieke affiliatie. Belgen noemen dat 'evenwicht'. Ook Frankrijk en Italië kennen talrijke politieke benoemingen. De Europese Commissie heeft nooit inbreukprocedures ingediend. Maar Polen krijgt van Brussel de volle laag.

Timmermans maakt in de Polen hun sterkste kwaliteit los: verzet bieden. Mijn eerste bezoek aan Polen was in de zomer van 1982, tijdens de staat van beleg. Het viel me op dat de Polen openlijk meer revolteerden dan DDR-burgers zonder staat van beleg. In 1990 woonde ik als correspondent in Warschau en zag hoe de Poolse paus, in Nederland bespot als 'Popie Jopie', een machtige divisie had: 35 miljoen Polen. Polen sloopte het Sovjetrijk. In het Europees Parlement zat ik in de fractie met PiS-leden. Hun delegatie viel uiteen in facties, met ruzies alom. Een Poolse Landdag. Maar zodra het Pools, vaak geldelijk, belang op de agenda stond, vormden zij een hecht blok.

De 'nucleaire optie' van Timmermans is bespottelijk. Een politieke rechterlijke benoeming is geen 'ernstige en voortdurende schending' van Europese waarden. De Hongaarse president Viktor Orbán helpt Polen. In feite heeft Orbán op grondwettelijke wijze een 'eenpartijstaat' gesticht, dankzij een tweederde parlementaire meerderheid. Hij organiseert zich beter dan de Polen. Zijn partij, Fidesz, is lid van de christendemocratische familie. Orbán is kind aan huis bij de Beierse CSU.

Naast het dwangbevel van Timmermans heeft de Commissie voor Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije ook straffen in petto omdat ze weigeren asielzoekers op te nemen. Volgens Timmermans bestaat er inzake 'solidariteit' geen keuzemenu. Deze landen moeten zich aan 'Europese afspraken' houden. Desnoods onder dwang. 'Solidariteit' geldt ook voor afspraken inzake de eurozone. Eveneens geldend Europees recht. Frankrijk schendt de begrotingsafspraken al veertien jaar. Dat wordt door de vingers gezien. Volgens Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker 'omdat het Frankrijk is'. Polen wordt gepakt. 'Omdat het Polen is.' Dat sentiment verenigt Polen over partijgrenzen heen. Het asielconflict transformeert Oost-Europa in een blok.

De Europese Unie maakt met Polen dezelfde type fouten als de Sovjet-Unie. Polen zien in Timmermans een Europees Commissaris in de mantel van een Russische Volkscommissaris. Grote verliezer is Duitsland dat zich opwerpt als Europa's 'morele mogendheid'. Zuid-Europa moet 'zuinig' zijn; Oost-Europa 'gehoorzamen'. Duits moralisme trekt diepe cultuurkloven door Europa. Verkiezingscampagnes in Zuid-Europa zijn al anti-Duits. In Oost-Europa zullen ze het worden. Duitsland hunkert naar vrienden in Europa, maar heeft alleen Nederland.

Als calvinistische katholiek combineert Frans Timmermans de keerzijden van beide. Hij bouwt de Verenigde Europese Kerk met protestante dogmatiek. Met Polen lukt zoiets niet. Vraag maar aan Moskou, ooit patriarch van de 'socialistische familie'. Timmermans timmert een nieuw 'Oostblok'. Binnen de Europese Unie.

Lees meer

Het conflict tussen de Europese Commissie en de Poolse regering loopt steeds verder op. Een omstreden wet was nog maar net gepubliceerd in de Poolse staatscourant of Brussel zette een strafprocedure in werking.

De aankondiging, vorige week op de Poolse tv, kwam als een kleine politieke aardschok: president Andrzej Duda verklaarde dat hij twee van de drie omstreden wetten op zijn bureau niet ging ondertekenen (+).

De rechters van het Constitutioneel Hof in Polen worden tegengewerkt door de populistische regering, zegt hun voorzitter. Andrzej Rzeplinski: 'Partijleider Kaczynski haat het idee van een onafhankelijke rechterlijke macht.' (+)

Oud-Europarlementariër en partijlid van de rechts-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) Konrad Szymanski gaat in de tegenaanval: 'We kunnen niet accepteren dat de Europese Commissie ons oplossingen dicteert.' (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.