Frans recht

ACHTTIEN uur zonder onderbreking duurden de beraadslagingen van de negen juryleden en drie rechters aan het slot van het proces-Papon....

De rechters en de jury achten Maurice Papon, in de eerste helft van de jaren veertig hoge ambtenaar te Bordeaux en als zodanig belast met 'joodse zaken', medeplichtig aan misdaden tegen de menselijkheid. Op grond daarvan is hij tot tien jaar veroordeeld. Voorlopig blijft Papon, die in beroep is gegaan, op vrije voeten.

Het vonnis in de zaak-Papon kan woren getypeerd met de trefwoorden streng, zorgvuldig en rechtvaardig. Het is een hard oordeel, omdat het een stokoude man treft, pas weduwnaar geworden, die het risico loopt in gevangenschap te sterven als het oordeel door het Hof van Cassatie wordt bevestigd.

Voorzover er stille twijfels waren of het opleggen van gevangenisstraf aan een 87-jarige de toets van de humaniteit zou kunnen doorstaan, heeft Papon zijn best gedaan die twijfel weg te nemen. In zijn slotwoord maakte hij opnieuw duidelijk niet te beseffen of te erkennen dat hij iets verwerpelijks heeft gedaan door mee te werken aan de deportatie van meer dan 1500 joodse mannen, vrouwen en kinderen. Als ambtenaar van het Vichy-bewind 'deed hij slechts zijn plicht'.

Het oordeel is zorgvuldig, omdat het nauwgezet aangeeft waaraan Papon wél en waaraan hij niet schuldig wordt bevonden. Zo is er sprake van medeplichtigheid aan het arresteren en uit de samenleving verwijderen van de joden uit Bordeaux, maar wordt Papon niet medeplichtig bevonden aan moord. Zelf houdt hij immers staande niet op de hoogte te zijn geweest van wat zich afspeelde in de vernietigingskampen, plaats van bestemming voor de gedeporteerden. Het is niet bewezen dat hij dat wel geweten heeft.

Enkele advocaten van de slachtoffers betreuren dat Papon niet óók wegens medeplichtigheid aan moord is veroordeeld. Papon, redeneren zij, staat model voor Vichy. Dus als Papon niet voor moord wordt gevonnist, wordt ook Pétains met de nazi's collaborerende bewind op dat punt vrijgepleit.

Die redenering is te volgen, maar klopt niet. Een strafproces verschilt tenslotte principieel van historische beeldvorming. In een proces staat niet een bewind terecht, of een systeem, of een symbool, maar altijd een persoon, een individu, wiens persoonlijke aansprakelijkheid moet worden vastgesteld. Dat is in Bordeaux gebeurd.

Maurice Papon is geen massamoordenaar, geen sadist of beul. Hij was slechts een hoge ambtenaar, bereid om het ideaal van vrijheid en gelijkheid te vertrappen als de 'plicht' dat vroeg. Om die reden is hij meer dan vijftig jaar later veroordeeld. Dat siert de Franse rechtspraak.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden