Frans nationalisme is katholieke kerststal geworden

In het stadhuis van Béziers staat een klassieke kerststal: het kindje Jezus ligt in zijn kribbe tussen het spaarzame stro, Jozef en Maria kijken deemoedig toe.'Een prachtige traditie', zegt Frédéric Billuart (67), gepensioneerd militair.

De burgemeester van Béziers, Robert Ménard, laat trots de kerststal zienBeeld getty

Van een traditie is echter geen helemaal sprake. Vroeger stonden stalletjes in de kerk, niet in het stadhuis. Dat was strijdig met de laïcité, de scheiding van kerk en staat.

'Ja, dat is zo', zegt Billuart. 'Maar vroeger hoefden we ons niet te verdedigen tegen de moslims.'

Het stalletje werd voor de eerste keer geplaatst voor Kerst 2014, nadat Robert Ménard tot burgemeester was gekozen, met steun van het Front National. In het weekend komen drieduizend mensen naar het toch niet bijster spectaculaire kersttafereel kijken. 'Niet omdat ze allemaal katholiek zijn en elke zondag naar de mis gaan', zegt Ménard. 'Maar omdat het tot hun wortels behoort: het stalletje, het gezin, de schoonheid van het Kerstfeest. Het stalletje herbevestigt de christelijke wortels van dit land.'

Er waart een golf van katholicisme door Frankrijk. François Fillon, de gedoodverfde favoriet voor de presidentsverkiezingen van 2017, presenteert zich als een traditionele katholiek. 'Frankrijk is de oudste dochter van de kerk', zei hij in een grote verkiezingsspeech. En: 'Het christendom heeft het geweten van Frankrijk gesmeed.' Hij vierde Maria-Hemelvaart bij de Benedictijner monniken van de abdij van Solesmes, waar hij 'duizend jaar geschiedenis' voelde.

Het katholicisme speelt ook een rol in het Front National. Niet bij Marine Le Pen: ze is twee keer gescheiden en omringt zich met homoseksuele medewerkers. Wel bij haar vrome nichtje Marion Maréchal-Le Pen, die pleegt te bidden alvorens zij op televisie verschijnt, 'zodat ik minder alleen sta tegenover mijn angsten'. Of bij de burgemeester van Béziers, Robert Ménard, die een uitspraak van generaal De Gaulle uit 1959 aanhaalde: 'Frans zijn, dat is Europees, blank en katholiek zijn.'

Discussie

Het kerststalletje in het stadhuis is de Franse Zwarte Piet-discussie. Vorig jaar werden enkele stallen verboden vanwege de scheiding tussen kerk en staat, tot grote woede van een deel van de bevolking. Onlangs sprak de Conseil d’Etat, de Raad van State, een salomonsoordeel uit: de stalletjes zijn geoorloofd ‘in een artistieke, culturele of feestelijke omgeving’, maar niet als blijk van religieus enthousiasme. In Béziers werd het stalletje toegestaan, maar in een andere FN-gemeente, Hénin-Beaumont, niet.

Traditie en cultureel conservatisme

Niet dat de kerken opeens weer vol zitten. Slechts 4,5 procent van de Fransen gaat elke zondag naar de mis, volgens een peiling uit 2009. Fillon haastte zich te verklaren dat hij het recht op abortus zal handhaven, hoewel hij zelf tegen is. Maar katholiek staat voor traditie, cultureel conservatisme en vooral voor: niet-moslim. Katholiek is een codewoord voor Franse identiteit.

Die identiteit zal een belangrijke rol spelen in de campagne voor 2017. Met zijn katholicisme heeft Fillon een geducht wapen in handen. Volgens één scenario maakt Marine Le Pen kans op het Elysée, omdat Fillons liberale programma de kiezers met lagere inkomens zal afschrikken. Er is ook een heel ander scenario denkbaar, waarin Fillon het Front National verslaat op zijn eigen thema's. 'Ik wil de moslims van Frankrijk de gemeenschappelijke regels opleggen die de joden en christenen geaccepteerd hebben, vaak na lange strijd. Dat is geen optie, maar een niet-onderhandelbare voorwaarde', zei Fillon in een verkiezingstoespraak. De rechtse kiezer lijkt het beschermen van de Franse identiteit aan Fillon te kunnen toevertrouwen, zonder dat hij de gok van een president Le Pen hoeft te wagen.

Politieke marketing

Georges Cipriani (79), die bij het kerststalletje in Béziers staat te kijken, is zo'n rechtse kiezer. 'Ik heb zelfs op de plaatselijke lijst van de Republikeinen gestaan', zegt hij. 'Toch kwam ik steeds meer in de verleiding om FN te stemmen. Ik maak me zorgen over de islam. Die is zo strijdlustig en neemt zo veel terrein in. Maar nu zal ik toch voor Fillon kiezen.

'Fillon is een gevaar voor het Front National, zegt ook burgemeester Ménard. 'Het gevaar bestaat dat kiezers zich laten bedriegen. Fillon is politieke marketing. Hij is vijf jaar premier geweest onder Sarkozy. In die tijd zijn een miljoen immigranten toegelaten. Zelf heeft hij de grote moskee van Argenteuil geopend. Bij de betogingen tegen het homohuwelijk heb ik hem nooit gezien.

'Identity politics was ooit het domein van minderheden, van zwarten, moslims of homo's. Maar tegenwoordig voelt ook een groot deel van de meerderheid zich belaagd. Ménard: 'Vijftig jaar geleden kwam de vraag naar de Franse identiteit niet op. Die sprak vanzelf. Sindsdien hebben we een uiteenvallen van de samenleving gezien, van haar waarden en tradities. Bovendien wordt de identiteit bedreigd door immigratie, probleem nummer één.'

Burgemeester Robert Ménard

'Grand remplacement'

Immigranten zijn duidelijk aanwezig in Béziers. In de 19de eeuw werd de stad schatrijk door de wijnbouw, daarna raakte zij in de versukkeling. Béziers oogt vuil en vermoeid, vooral in de straten die worden gedomineerd door theehuizen en kebabtenten.

Het is het voorland van heel Frankrijk, gelooft Ménard. Hij onderschrijft de theorie van de grand remplacement: de Franse bevolking zal langzaam maar zeker worden overvleugeld door immigranten uit moslimlanden. Een ongefundeerd schrikbeeld, vinden demografen: schattingen over het aantal moslims in Frankrijk lopen uiteen van bijna 6 tot 8 procent van de bevolking. Maar wie gelooft de demografen in FN-kringen? Ménard niet, in elk geval.

Onlangs bracht hij een boek uit: Het ABC van Frankrijk dat niet wil sterven. Om de patiënt te redden zijn harde maatregelen nodig, vindt hij. Ten eerst moet de immigratie meteen worden gestopt. Ten tweede moeten immigranten worden gedwongen te assimileren. 'In de jaren dertig hadden we een golf van Italiaanse immigranten. Tweederde is teruggekeerd, een derde is gebleven. Die is nu Franser dan Frans', zegt hij. 'Zoiets moet nu opnieuw gebeuren. Als je hier wilt blijven, moet je van Frankrijk houden. Als de islam zo belangrijk voor je is, ga je maar naar een islamitisch land.'

Christelijke wortels

In Ménards strijdmodel is de christelijke traditie een manier om tegen moslims te zeggen: on est chez nous, we zijn hier bij ons. 'De christelijke wortels zijn essentieel voor dit land', zegt hij. 'De verbeelding, de schilderkunst, het landschap met zijn klokkentorens, het is allemaal gestructureerd rond het christelijk erfgoed. Frankrijk is geen land met een boeddhistische, taoïstische of islamitische traditie, maar met een christelijke traditie. De positie van die religies is niet hetzelfde, dus ik ga niet doen alsof ze allemaal gelijk zijn.

'Daarom wordt er in het stadhuis geen Suikerfeest gevierd, maar staat er wel een kerststal. Het wordt hogelijk gewaardeerd door burgers, blijkt uit het gastenboek. 'Magnifieke stal, Robert, wij zijn met ons hele hart bij jou. Ga zo door!', schreef iemand. Een ander: 'Bravo, Béziers heeft weer een goede Franse smaak.'

België

In landelijk Holsbeek gebeurt nooit iets, maar deze week kwam het Vlaams-Brabantse dorp in een onverwachte mediastorm terecht. De reden: het plaatselijke gemeentebestuur liet afgelopen weekeinde na klachten van inwoners de kerststal weghalen uit het gemeentehuis. In een neutraal overheidsgebouw paste zo'n religieus symbool volgens de wethouders niet. De politieke verontwaardiging was meteen groot: na Zwarte Piet dreigde nu ook Kerst ten prooi te vallen aan politieke correctheid. Vooral de Vlaams-nationalistische partij N-VA, zich steeds meer opwerpend als hoeder van westerse waarden, roerde de trom. 'Tijd om onze normen en waarden te verdedigen', trok Theo Francken, staatssecretaris voor Asiel en Migratie, de Twittermachine op gang. De lokale partijafdeling riep burgers op om met een kerststal naar de gemeenteraad te komen. Zo werd het Holsbeekse kerststalletje, niet groter dan een schoendoos, voorwerp van een nationaal debat. Wettelijk gezien bleek de zaak niet eenduidig. In België dienen overheidsinstellingen neutraal te zijn - kruistekens aan de muur van een rechtbank mogen niet - maar een kerststal kan evenzeer traditie genoemd worden als religie, even verbonden met Kerst als glühwein en kalkoen. Maatschappelijk gezien verliep het debat langs bekende lijnen: enkele boze burgers protesteerden tegen de toenemende islamisering, enkele moslims reageerden dat ze helemaal niets tegen kerststalletjes hebben. Alleen, zo bleek al snel, waren Jozef, Maria en Jezus helemaal niet op vraag van moslims verwijderd, maar op vraag van een niet-gelovige. 'Ook homo's of slachtoffers van pedofiele priesters staan niet te springen voor een symbool van de kerk', legde een wethouder uit. Met het oog op een vredige Kerst besliste het gemeentebestuur de kerststal toch maar terug te plaatsen. De mediastorm ging liggen, maar dat een non-issue alweer tot polarisering kon leidden, liet in België een bittere nasmaak na. 'De ophef over een kerststal is een zware nederlaag voor onze samenleving', aldus moraalfilosoof Patrick Loobuyck. 'Het feit dat moslims expliciet moeten zeggen dat ze kerstversiering best oké vinden, is triest.'
Leen Vervaeke, Brussel

Nederland
De social media-kanalen waren vorige week te klein toen het nieuws rondging dat de publieke omroep het woord kerst uit een campagnespotje zou hebben geschrapt. Reden daarvoor: de publieke omroep wilde geen minderheden voor het hoofd stoten met het woord kerst. In reactie daarop vielen duizenden social media-gebruikers schuimbekkend over elkaar heen en betichtten de publieke omroep van lafheid. Maar van het bericht was niets waar, reageerde de publieke omroep. Het heeft namelijk twee campagnespotjes uitgebracht: een met de algemene tekst 'December vier je samen' en een spotje waarin het woord kerst wel wordt genoemd.Ook Albert Heijn krijgt deze dagen de volle laag op social-media omdat het in een vlaag van laffe zelfislamisering de naam van de kerststol veranderd zou hebben in 'feeststol'. Alleen: de naamsverandering is eerder door commerciële dan islamitische overwegingen ingegeven, want aan een feeststol kun je ook buiten de kerstdagen om nog wat verdienen.Er valt een nog veel langer lijstje te maken van recente kerstvieringen die zogenaamd door moslims gesaboteerd zouden worden. Onzinverhalen, blijkt bij nadere bestudering, maar tegen de tijd dat ze gefactcheked zijn, hebben ze al geleid tot veel woest gescheld op moslims en de ruggengraatloze elites.De woede over de vermeende war on christmas lijkt in Nederland vooral dit jaar goed losgebarsten te zijn en houdt rechtstreeks verband met het oververhitte Zwarte Piet-debat. De aanpassingen aan Zwarte Piet die her en der zijn ingevoerd, hebben gezorgd voor extreme alertheid op een verdere afkalving van Nederlands cultuurgoed door minderheden. 'Eerst pakken ze Zwarte Piet van ons af en straks ook nog Kerst' reageerde zwevende kiezer Ine Kreuk recent in deze krant. Tot die overtuiging kwam ze nadat ze ergens op internet had gelezen over een 'haatimam' die vindt dat we geen 'vrolijk kerstfeest' meer mogen zeggen.Deze wrokgevoelens worden verder opgestookt door sites (mediacourant.nl, nieuws.com) en Facebookgroepen (Zwarte piet moet blijven) die hits en likes proberen te genereren met nepnieuws. Het vormt uiteindelijk dankbaar materiaal voor politici die grossieren in spookverhalen over een Nederlandse cultuur die uit handen wordt gegeven aan minderheden. 'Hoera voor de multikul. Weg met ons!' was PVV'er Martin Bosma's sarcastisch twitter-reactie op het onjuiste bericht dat de publieke omroep het woord kerst had afgeschaft. De tweet werd bijna driehonderd keer geretweet.
Hassan Bahara

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden