Frans Moerland 1933-2011

Zijn witte korenmolen en dito krullenbos waren een baken in het West-Brabantse landschap.

Hij was een van de laatste echte molenaars van Nederland. Op 1 maart overleed door een hartstilstand Frans Moerland (77), voor wie het malen op windkracht nog een broodwinning was. Volgens zijn broer Kees Molenaar (78) had hij de dag daarvoor de wieken van zijn molen in Halsteren nog laten draaien om tarwe, gerst, rogge en mais te malen.


'Hij had zijn vaste klanten. Veel Marokkanen en Turken kochten bij hem 5 kilo meel voor 3,50 euro.' Moerland was nog lang niet van plan op te houden. 'Ik ga door zo lang het nog kan en dat is wat mij betreft heel lang', vertelde hij in december nog aan een lokale krant. 'Eigenlijk was hij helemaal gezond. Frans mankeerde nooit iets. En ineens hield het op', aldus Kees.


De karakteristieke witte korenmolen St. Antonius met groene deur is een baken in het landschap van West-Brabant. En dat was eigenlijk ook de witte krullenbos van de molenaar Frans Moerland. Hij was een bekend gezicht. Suus zoals zijn bijnaam luidde - naar Franciscus - was bijvoorbeeld vaak op het voetbalveld van de zeer katholieke vereniging RKSV Halsteren te vinden, hoewel hij zelf van protestantse huize was.


Hij was de derde generatie in de molenaarsdynastie. Zijn grootvader Anthony Moerland begon hier in 1909. Na diens dood nam zijn zoon Gerard Moerland de molen over. De jonge Frans was gefascineerd door het vak. Oudere Brabanders herinneren zich hoe hij samen met zijn vader Gerard langs de boerderijen kwam om veevoer te bezorgen. Ze deden dat toen nog met paard en wagen en dat alles in een tempo van die tijd: stapvoets.


In 1979 werd Frans de derde molenaar. Al gauw werd duidelijk dat de tijd van paard en wagen voorbij was en dat hij van het malen alleen niet langer zou kunnen leven. Daarom combineerde Frans het molenaarsbestaan met een veevoederbedrijf.De laatste jaren leverde hij vooral het voer aan de hobbyboeren en maneges en fokkerijen rond Halsteren. Maar hij bleef in de eerste plaats de plaatselijke molenaar, altijd met een meelpetje op zijn hoofd. 'Het was meer dan een liefhebberij. Het was een hartstocht', zegt Kees Moerland die zelf 43 jaar instructeur was op een flightsimulator van de Koninklijke Luchtmacht.


Frans was de eeuwige vrijgezel en toen Kees' zijn vrouw enkele jaren geleden overleed, trok hij bij zijn broer naast de molen in. 'Bij windkracht 3 of 4 liet Frans altijd de molen even draaien. Alleen liepen de kosten enorm uit de hand. Het onderhouden van een molen kost tegenwoordig tienduizenden euro's per jaar. '


In augustus 2002 brak bij het malen de binnenroede. Moerland maalde twee jaar lang met één binnenroede door. Daarna werd de molen stilgezet voor restauratie. Er kwam een stichting Vrienden van de St. Antonius tot stand die dankzij particuliere giften meehielp met de financiering. Mogelijk zal deze stichting de molen nu in eigendom overnemen. Kees Moerland heeft geen verstand van het molenaarsvak. 'Frans probeerde jongeren te interesseren voor het werk, maar de meesten haakten al snel af. Maar er is een jonge knaap van 18 jaar. Die heet Raymond. En die zou er wel verder mee willen gaan. Mogelijk kan het een toeristische attractie worden.'


Frans is op 5 maart begraven. Op die dag stonden de molens in Brabant in de rouwstand. Honderden mensen uit heel Brabant waren op de uitvaart afgekomen. En iedereen wist dat met zijn uitvaart ook een oud vak ten grave werd gedragen.


Tips: p.dewaard@volkskrant.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden