Frankrijks 'Derde Weg' lijkt op een doodlopend steegje

NA DE REDE van zijn collega Colin Powell deed de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Dominique de Villepin, in de wandelgangen van het VN-gebouw in New York een veelzeggende uitspraak....

Fokke Obbema

Er is soms enige verwarring op dit punt, vervolgde de minister, omdat in de media het Amerikaanse en Franse standpunt inzake Irak nogal eens tegenover elkaar worden gesteld. 'Maar er is geen debat tussen Fransen en Amerikanen, wij zijn al eeuwenlang vrienden, wij zijn het vandaag, wij zijn het morgen.'

Oftewel: als de Amerikanen zich al zorgen maakten om het standpunt van Frankrijk, dan maakte De Villepin duidelijk dat daar geen reden voor is. Als het erop aankomt, zal Frankrijk zich een trouwe bondgenoot tonen.

Die interpretatie van De Villepins woorden valt verder te onderbouwen - niet met smoking guns, wel met aanwijzingen die aannemelijk maken dat Frankrijk uiteindelijk bereid is de draai te maken. Want vanaf het begin van de Irak-crisis mag Frankrijk dan een geheel eigen positie hebben ingenomen, inmiddels is die aardig in de richting van de Amerikanen opgeschoven.

Zo drong De Villepin tijdens de zitting van de Veiligheidsraad aan op een verdubbeling of zelfs verdriedubbeling van het aantal inspecteurs. In de herfst was Frankrijk nog tegenstander van zulke zware inspecties, omdat Irak dat wel eens als een provocatie zou kunnen opvatten. Inmiddels doet die bedenking niet meer terzake.

Stil is Frankrijk ook geworden over wat tot voor kort nog een harde eis was: een tweede resolutie. Het werd als een verdienste van de Franse diplomatie gezien dat die er moet komen, mocht Saddam Hussein in strijd met resolutie 1441 handelen. Daaraan zouden consequenties, te weten oorlog, in een tweede resolutie worden verbonden. Inmiddels dringen president Chirac en De Villepin daar nauwelijks meer op aan.

Dat duo, gezamenlijk verantwoordelijk voor het Franse buitenlandse beleid, laat überhaupt verschillende toonhoogten horen. Terwijl Chirac eerder deze week bij het bezoek van de Britse leider Tony Blair een oorlog als 'altijd de allerslechtste oplossing' afdeed, gaf De Villepin daags daarna in New York aan 'voor alle opties open te staan, inclusief, in laatste instantie, het gebruik van geweld'.

Naast de woorden zijn er de daden. Daarmee toonde Frankrijk deze week zijn goede wil tegenover de Verenigde Staten. Het vliegdekschip Charles de Gaulle vertrok uit de haven van Toulon om drie weken lang te oefenen met de Amerikaanse collega's van de USS Truman en ook in Qatar zijn Franse troepen flink aan het trainen. 'Frankrijk bereidt zich voor als Groot-Brittannië, maar iets minder, en spreekt als Duitsland', constateerde Dominique Moïsi, expert op het vlak van de Franse buitenlandse politiek.

Zijn verwijzing naar Duitsland gold de gemeenschappelijke Irak-verklaring van beide landen uit januari, waarin zij pretendeerden het geweldig met elkaar eens te zijn: de inspecteurs moesten rustig hun werk in Irak kunnen doen en oorlog was niet onvermijdelijk. Die eensgezindheid was er nog bij de viering van de veertigjarige verzoening tussen beide landen, toen Chirac en Schröder ook hoog opgaven van een gemeenschappelijk buitenlands beleid. Dankzij de Frans-Duitse motor zou heel Europa daar plezier van kunnen hebben. Nu zitten beide vrienden al niet meer op dezelfde golflengte.

Want Frankrijk kon niet meegaan met de categorische oorlogsafkeer van Duitsland - Chirac en De Villepin vreesden dat hun rol op het wereldtoneel dan definitief zou zijn uitgespeeld. Bovendien voelden de Fransen de druk van vooral de Amerikanen toenemen. Zo deelde de Amerikaanse minister van Defensie Rumsfeld Frankrijk en Duitsland in bij het 'oude Europa' - waarmee hij perfect op de angst van Chirac en De Villepin inspeelde. Bovendien spraken acht Europese landen, waaronder Groot-Brittannië, in een gezamenlijke brief nog eens hun liefde voor de VS uit, wat het Franse gevoel van isolement nog verder versterkte. De woorden van Colin Powell hebben de druk verder opgevoerd.

De Franse hoop was en is dat er een Derde Weg loopt tussen Anglo-Amerikaanse aanvalsdrift en Duitse passiviteit. Dat is op zich een nobel streven, want Chirac heeft natuurlijk gelijk als hij een oorlog om humanitaire en politieke redenen 'de slechtste oplossing' noemt. Helaas begint zijn Derde Weg steeds meer op een doodlopend steegje te lijken, nu ook de VN-inspecteurs zelf steeds somberder worden over de effectiviteit van hun inspanningen. Gooien zij op 14 februari bij de presentatie van hun nieuwe rapport de handdoek in de ring, dan kiest Frankrijk de zijde van het land waarmee het zo bevriend zegt te zijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden