Frankrijk zindert van verzet tegen het f-woord

JOSCHKA FISCHERS voorstel om de kern van de Europese Unie om te bouwen tot een federale staat heeft in Frankrijk nogal wat inkt doen vloeien....

De rest is bijzaak.

De rimpelingen over de opzienbarende bijdrage van minister Chevènement (Binnenlandse Zaken) aan het debat zijn bijna een week later nog niet weggetrokken. Chevènement vond dat Fischers voorstel liet zien dat 'Duitsland voor Europa een federale structuur bedenkt die overeenstemt met de zijne. In de kern droomt het nog altijd van het Heilige Roomse Rijk. Het land is nog niet genezen van de ontsporing die het nazisme is geweest.'

In de storm die vervolgens opstak werd des ministers kop geëist in de Assemblée. Chevènement moest zeggen dat het hem speet, wat hem moeilijk afging.

Men kan Chevènement afdoen als de Franse variant van Mr Bean, of als een politieke struikelaar die nog last heeft van de coma waarin hij eind 1998 enige tijd was weggezonken. Ten onrechte. Chevènement is zeker een steile republikein, maar z'n opvattingen zijn goed doordacht. Vier jaar geleden schreef hij een boek over de Frans-Duitse relaties, France-Allemagne: parlons franc.

Volgens Chevènement heeft het nazi-verleden Duitsland met een dermate groot schuldgevoel tegenover het begrip natie opgezadeld, dat het land is gevlucht in het 'post-nationalisme' van de Länder. Fischers voorstel van een federaal Europa beschouwt de Franse minister dan ook niet als een nazi-nabrander, maar als het exporteren van de Duitse historische frustraties.

Het begrip federatie vloekt met het beginsel van de Franse Republiek. Artikel 1 van de grondwet luidt: Frankrijk is een ondeelbare republiek. Het historische verschil met Duitsland is bekend. Dat land werd gesmeed uit een lappendeken van Duitse Kleinstaaterei. Frankrijk was een heterogeen geheel van talen, volken, regio's, dat door de koningen werd veroverd.

'De Republiek is niet oplosbaar in het federalisme, tenzij men de implosie van Frankrijk in de zin heeft', vatte een epigoon van Chevènement diens opvattingen samen.

Dat klinkt misschien Frans-arrogant. Het doet ook geen recht aan het voorstel van Fischer, die immers als een van zijn uitgangspunten nam dat de Europese naties niet zullen verdwijnen. Daar komt bij dat Chevènement niet meer dan een klein partijtje vertegenwoordigt in de meervoudig linkse regering.

Desondanks verwoordde de minister een gevoel dat in bredere kring leeft, en zeker bij Franse toppolitici die stuk voor stuk gestaald zijn in het etatistische denken van de École Nationale d'Administration. De Franse staatslieden Delors en Giscard d'Estaing zijn met hun federale ideaal eerder uitzondering dan regel.

Toen hij spijt moest betuigen, wees Chevènement er dan ook fijntjes op dat noch minister Védrine (Buitenlandse Zaken), noch premier Jospin hem zijn kritiek op het federalisme tout court heeft verweten. Ook zij moeten daar niks van hebben, zei Chevènement.

Wie de ambities voor het komende Franse EU-voorzitterschapschap erop naslaat, zal inderdaad geen spoor van federale ambities vinden. Te meer niet omdat minister Védrine al vaak heeft laten weten dat het moeite genoeg zal kosten om de Europese instellingen op orde te krijgen in verband met de komende uitbreiding.

Premier Jospin zei tijdens zijn Europa-rede voor de Assemblée welke richting de Fransen het liefst met de EU gaan: die van 'coopération renforcée', 'versterkte samenwerking' tussen verschillende landen, al naar gelang het onderwerp en de liefhebbers. Bijvoorbeeld de euro, Schengen, of het vliegtuigproject Airbus. 'Om het bijna-eeuwige debat tussen federaal en confederaal model te vermijden', aldus Jospin.

Clingendael-achtige instituten, serieuze kranten, ambassades en Brusselse bureaucraten likken hun vingers af bij zo'n Fischer-debat. De Franse werkelijkheid kwam drie dagen nadat Fischer zijn redevoering hield. Toen viel het voorstel om de duur van het presidentschap in te korten van zeven tot vijf jaar. Weg Fischer-debat, want het loeren en schuiven van de politieke voordeurdelers Chirac en Jospin eiste zijn plaats weer op. De vijfjaarstermijn, het 'quinquennat', is van aanmerkelijk groter belang dan Europa.

Presidentsverkiezingen worden niet gewonnen op Europa. En al helemaal niet op een federaal Europa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden